Herkomstonderzoek
Koloniale collecties
Vanaf ongeveer 1600 legden Nederlanders rechtstreeks contact met culturen in Afrika, Amerika, het Caribisch gebied en Azië. Deels ging het om handelscontacten waarbij geen sprake was van het overnemen van de lokale politieke macht. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC) en later de Nederlandse Staat hebben echter ook gebieden veroverd en gekoloniseerd. In deze gebieden werd de lokale bevolking onderdrukt en er werd mensenhandel bedreven. Voor objecten die onder deze omstandigheden tegen de wil van de oorspronkelijke eigenaren in, in bezit van de Nederlandse Staat zijn gekomen, bestaat sinds 2022 nationaal beleid.
Collectie
In de collectie van het Rijksmuseum bevinden zich voorwerpen die op allerlei manieren verbonden zijn met de koloniale periode. Het museum doet onderzoek naar de herkomst van deze objecten. We proberen te achterhalen van wie deze objecten door de eeuwen heen zijn geweest en hoe ze in de collectie van het museum terecht zijn gekomen.
Die herkomst kan heel verschillend zijn. Een deel van de voorwerpen kan worden gecategoriseerd als oorlogsbuit. Deze objecten, zoals wapens en regalia, zijn tijdens militaire expedities buitgemaakt. Een ander deel betreft bezittingen van Nederlanders die zich kort of langer vestigden in gekoloniseerd gebied en handelsposten. En tot slot groeide ook een bredere vraag naar Aziatische luxegoederen, waardoor steeds meer voorwerpen in huishoudens en verzamelingen in Nederland terecht kwamen.
Onvrijwilligheid
Ook in het geval van een gift of aankoop kan sprake zijn van onvrijwilligheid als gevolg van ongelijke machtsverhoudingen. Dan kan het relevant zijn om onderzoek naar de herkomst te doen. Herkomstonderzoek helpt ons de collectie en de geschiedenis beter te begrijpen en geeft ons de mogelijkheid nieuwe verhalen in het museum te laten zien.
Als het herkomstonderzoek uitwijst dat er sprake is van onvrijwillig bezitsverlies kan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besluiten deze voorwerpen terug te geven aan de landen van herkomst.
