Marjan Unger lezing 2026

"Je hoeft niet na te denken. Daar worden anderen voor betaald," zou de Amerikaanse werktuigbouwkundig ingenieur Frederick Winslow Taylor hebben gezegd, terwijl hij pleitte voor een wetenschappelijke aanpak van ambachtelijk werk in fabrieken om de efficiëntie te verhogen. Deze ontwikkeling, die rond de eeuwwisseling van de 19e naar de 20e eeuw plaatsvond, is grotendeels verantwoordelijk voor de devaluatie van handwerk en het verlies van vakvaardigheden bij mensen. Sindsdien wordt kenniswerk als superieur beschouwd ten opzichte van handwerk. 

Gaat AI hier verandering in brengen? AI legt bloot in welke mate onze dagelijkse economische taken afhankelijk zijn van mechanisch in plaats van bewust redeneren. Het devalueert kenniswerk, wat een interessante vraag oproept: wat is de rol van ambacht in de 21e eeuw en in de context van AI? 

Aan de hand van filigrein onderzoeken we wat vakmanschap te bieden heeft. Ambacht is een manier om de materiële wereld te leren kennen. Het is fundamenteel afhankelijk van belichaamde kennis en steunt op intelligente handen. Dit staat niet alleen lijnrecht tegenover AI, maar appelleert ook aan andere waarden: genoegzaamheid, zorg en welzijn. We benaderen deze onderwerpen vanuit twee contrasterende perspectieven: wat het maken van sieraden betekent voor de individuele maker en de gemeenschap, en wat het maken van dingen bijdraagt ​​aan het grote geheel van de menselijke geschiedenis. 

De voertaal van deze lezing is Engels.

Eva van Kempen 

Eva van Kempen is een in Amsterdam gevestigde goudsmid en onderzoeker met 26 jaar ervaring in het ambacht. Sinds 2010 specialiseert zij zich in filigrein en op de studie, het behoud en de vernieuwing van deze eeuwenoude draadtechniek. In 2020 behaalde zij haar masterdiploma aan het Sandberg Instituut (Gerrit Rietveld Academie). Zij is de oprichter van The Filigree Embassy en publiceerde in 2021 in het Journal of Jewellery Research een artikel met een strategie voor het behoud van filigrein als immaterieel cultureel erfgoed. In 2026 ontving zij de 'Ambassador of Filigree Award' van het Carlo Bosio Filigree Museum in Campo Ligure, Italië. 

Maikel Kuijpers 

Maikel Kuijpers is universitair docent archeologie aan de Universiteit Leiden. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop we met materialen omgaan en hoe mensen door de eeuwen heen vaardigheden en kennis over materialen hebben ontwikkeld. Hij doceert vakken over de geschiedenis van materialen, archeologische theorie, het prehistorische Europa en wetenschapscommunicatie. Maikel promoveerde aan de Universiteit van Cambridge. Hij is de auteur van ‘An Archaeology of Skill’ (2018) en ‘Bronze Age Metalworking in the Netherlands’ (2008), evenals talloze wetenschappelijke artikelen. Zijn werk over prehistorisch geld kreeg aandacht in The New York Times en op BBC-radio. Daarnaast heeft hij geschreven voor The Correspondent en The Conversation . In 2019 maakte hij de korte documentaire The Future is Handmade . In maart 2027 verschijnt bij Penguin Press zijn eerste boek voor een breed publiek: ‘ Everything Is Material. A Tangible History of Humankind ’. 

WIJ DANKEN  

De tweejaarlijkse Marjan Unger Lezing wordt mogelijk gemaakt door het Emmel Fonds / Rijksmuseum Fonds. 

PROGRAMMA 

19:00 – Inloop 

19:30 – Start lezing 

20:30 – Borrel

22:00 – Einde 

De borrel wordt geserveerd in de Foyer bij het Auditorium.