Rijksmuseum verwerft zeldzaam 17de-eeuws tekenboek

Het Van Eeghen Tekenboek  
Het monumentale Van Eeghen Tekenboek bevat zo’n dertig tekeningen, waaronder een prachtig uitgewerkte reeks Bijbelse voorstellingen die is toegeschreven aan Rombout Uylenburgh en zijn werkplaats. Het zijn spectaculaire, paginagrote tekeningen, meesterwerken vol drama en emotie waarvan een deel op blauw papier is uitgevoerd. Doordat de tekeningen nagenoeg niet aan licht zijn blootgesteld, zijn de kleuren nog even verbluffend als vierhonderd jaar geleden.  

Op de band prijkt in gouden letters de tekst Konstboeck voor Reyer Claessoon . Reyer Claesz. was een koopman uit Enkhuizen, die zich net als veel andere Nederlanders in de Poolse havenstad Danzig, het huidige Gdańsk, had gevestigd. Waarschijnlijk kende hij Rombout Uylenburgh goed, aangezien beide mannen het doopsgezinde geloof aanhingen. Datzelfde geldt voor de familie Van Eeghen, die het Tekenboek ruim drie eeuwen geleden in bezit kreeg. Slechts één keer eerder, in 1935, was het Tekenboek voor het publiek te zien.  

Rombout Uylenburgh  
Rombout Uylenburgh (1580/85-1627/28) was in eigen tijd een gevierd en gevestigd kunstenaar. Tegenwoordig beslaat zijn oeuvre echter slechts een handvol overgeleverde werken. Al op jonge leeftijd verhuisde hij met zijn familie vanuit Leeuwarden naar de Poolse stad Krakau, waar de Poolse koning Sigismund III hof hield. Rombout schopte het tot hofschilder. Ook zijn broer Hendrick trad in dienst van de koning en kocht als handelsagent schilderijen voor de koninklijke verzamelingen. In 1612 vestigde Rombout zich in Danzig, waar een Nederlandse gemeenschap woonde en waar hij Reyer Claesz. waarschijnlijk leerde kennen. Hier zette hij zijn carrière met succes voort. Eén van zijn specialiteiten waren grisailles, schilderijen uitgevoerd in grijstinten.

Rombout overleed in 1627-28 in Danzig, waarna hij langzaam in de vergetelheid raakte. Zijn familie werd echter steeds bekender. Zijn broer Hendrick keerde terug uit Polen, vestigde zich in Amsterdam en werd de kunsthandelaar van Rembrandt. Rembrandt trouwde in 1634 met Rombouts nicht Saskia.  

Onderzoek en presentatie  
Lang was onduidelijk welke kunstenaars in het boek gewerkt hadden, tot de vorige eigenaar, C.P. van Eeghen (1921-2014), een verband opmerkte tussen een tekening van Rombout Uylenburgh uit de Rijksmuseumcollectie en zijn Tekenboek. In 2013 werd deze toeschrijving voor het eerst gepubliceerd door Erik Löffler, conservator bij het RKD (Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis). Die publicatie leidde tot de ontdekking van een reeks schilderijen in Museum Ons’ Lieve Heer op Solder in Amsterdam van Rombout Uylenburghs hand. 

Deze schenking stelt het Rijksmuseum in staat verder onderzoek te doen naar het oeuvre van Rombout Uylenburgh. Naast een klein aantal schilderijen zijn verder slechts twee tekeningen van hem bekend, waarvan één zich in de collectie van het Rijksmuseum bevindt. Een belangrijk deel van zijn werk komt, dankzij een bruikleen van Museum Het Rembrandthuis, voor het eerst samen in de presentatie die vanaf 19 augustus is te zien in het Rijksmuseum.