Na ruim 150 jaar techniek fotopionier Gustave Le Gray achterhaald
Publicatiedatum: 18 november 2025 - 15:00
Dankzij een groot onderzoek is het voor het eerst mogelijk om meer inzicht te bieden in hoe fotopionier Gustave Le Gray tot zijn beroemde zeegezichten kwam. Christian Klant, fotograaf en expert, kreeg van het Rijksmuseum de opdracht om Le Grays vernieuwende technieken uit de jaren 1850 te onderzoeken en opnieuw in de praktijk te brengen. Zijn jarenlange onderzoek werpt nieuw licht op Le Grays methoden, die tot op de dag van vandaag grotendeels onverklaard waren gebleven. Gustave Le Gray was een van de eersten die zich toelegde op het genre zeegezichten binnen de fotografie. De Franse fotograaf werd in de jaren 1850 in heel Europa bekend met zijn grote foto’s van kusten en zeegezichten. Op 27 november deelt Klant voor het eerst zijn bevindingen tijdens een lezing in het Rijksmuseum.
Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het Theo Appeldoorn Seascape Fund/Rijksmuseum.
Zeegezichten van Gustave Le Gray
Van Normandië tot aan de Middellandse Zee zette Le Gray zijn grote camera en mobiele donkere kamer op kliffen en stranden neer en fotografeerde hij recht tegen de zon in. Zijn foto’s tonen dreigende wolkenluchten, fonkelende reflecties en schepen aan de verre horizon. Dankzij zijn geavanceerde technieken zoals grote natte collodiumplaat-negatieven wist Le Gray indrukwekkende wolkenformaties en brekende golven vast te leggen met korte belichtingstijden - iets wat met de toen gangbare fotografische materialen zeer moeilijk was.
Onderzoek
Er is in de afgelopen 170 jaar veel geschreven over Le Gray en zijn werk, maar veel van zijn technische werkwijzen zijn tot op de dag van vandaag onverklaard gebleven. Lang werd bijvoorbeeld gedacht dat de afdrukken een montage waren van meerdere negatieven. De schenking van een zeegezicht van Le Gray aan het Rijksmuseum bood in 2019 de gelegenheid om het onderzoek naar Le Grays werk te starten. Uitgangspunt voor het onderzoek was dat het op dezelfde manier werd uitgevoerd met onder meer de originele receptuur en de technieken die Le Gray ook ter beschikking had. Alleen op deze manier kon Christian Klant vaststellen hoe de beroemde fotograaf te werk moet zijn gegaan.
In samenwerking met het fotorestauratieatelier van het Rijksmuseum voerde Christian Klant, specialist op het gebied van historische natte-collodiumnegatiefprocedé, dit project de afgelopen vier jaar uit. Hij bestudeerde originele teksten en afdrukken in verschillende collecties, waaronder Bibliothèque Nationale de France. Originele afdrukken en negatieven zijn als boeken - als je ze kunt lezen, bieden ze veel technische aanwijzingen over hoe de fotograaf te werk is gegaan.
Klant voerde verschillende experimenten uit met grote, zelfgemaakte negatieven en een enorme camera. Hij droeg zijn grote camera, mobiele donkere kamer en honderden liters water over de Nederlandse stranden. De platen moeten namelijk nat blijven tijdens het belichten en ontwikkelen. De grootste uitdaging, aldus Klant, was om op het juiste moment op de juiste plek te zijn, en dan te hopen dat het licht precies goed zou zijn en de dramatische wolken niet alleen aan de hemel, maar ook op de ontwikkelde negatieven en afdrukken zouden verschijnen. Een van Klants vondsten is onder meer dat Le Gray naast montages van meerdere negatieven hoogstwaarschijnlijk ook foto's maakte met een bijzondere 19de-eeuwse lens.
Vervolg
Eind november vindt naast de lezing ook een bijeenkomst plaats met experts om de resultaten van dit onderzoeksproject te bespreken waarbij de nieuwe bevindingen als vertrekpunt worden genomen. De resultaten van het Klants project worden in de nabije toekomst gepubliceerd.
