Aan de slag met de collectie:
Model van een grote mast met spanwantschroeven en wantheugel
Petrus van der Loo, ca. 1825 - ca. 1830
Model van een gekuipte grote mast met langszalings en hoofdtouwen, op een grondplank die het bakboord deel van een dek voorstelt. In de wand drie geschutspoorten, de rust wordt onderbroken door de middelste poort. Vier van de vijf hoofdtouwen hebben spanwantschroeven, die slechts in detail met elkaar verschillen. Schaal 1:10 (volgens Obreen).
- Soort kunstwerkdemonstratiemodel, tuigmodel
- ObjectnummerNG-MC-594
- Afmetingenmodel: hoogte 177,5 cm x breedte 74,5 cm x diepte 54,5 cm, capsule: hoogte 181,5 cm x breedte 78,5 cm x diepte 61,5 cm
- Fysieke kenmerkenhout, messing en touw
Ontdek verder
Identificatie
Titel(s)
Model van een grote mast met spanwantschroeven en wantheugel
Objecttype
Objectnummer
NG-MC-594
Beschrijving
Model van een gekuipte grote mast met langszalings en hoofdtouwen, op een grondplank die het bakboord deel van een dek voorstelt. In de wand drie geschutspoorten, de rust wordt onderbroken door de middelste poort. Vier van de vijf hoofdtouwen hebben spanwantschroeven, die slechts in detail met elkaar verschillen. Schaal 1:10 (volgens Obreen).
Opschriften / Merken
- opschrift, op een briefje vastgemaakt in het want: ‘Spanwantschroef van Z.M. Stoompakket / Suriname kunnende door eene / sluitbout met eene moer opgesloten / van de rustijzers afgenomen worden. / Ano 1828.’
- etiket, op de scheepswand: ‘594’ voormalig inventarisnummer
- opschrift, op een briefje vastgemaakt in het want: ‘Spanwantschroef van Z.M. Brik / de Meermin, met eenen langen boven- / beugel, om te dienen voor een gebroken / hoofdtouw, waarin eene lange splitsing / is gelegd. / Ano 1830.’
Onderdeel van catalogus
Vervaardiging
Vervaardiging
- modelmaker: Petrus van der Loo, Nederland
- naar ontwerp van Cornelis Soetermeer, Nederland
- naar ontwerp van Benjamin W. Booth, Verenigde Staten van Amerika
- naar ontwerp van Painchaut, Frankrijk
Datering
- ca. 1825 - ca. 1830
- ca. 1830 - ca. 1840
Zoek verder op
Materiaal en techniek
Fysieke kenmerken
hout, messing en touw
Afmetingen
- model: hoogte 177,5 cm x breedte 74,5 cm x diepte 54,5 cm
- capsule: hoogte 181,5 cm x breedte 78,5 cm x diepte 61,5 cm
Toelichting
Spanwantschroeven met tegengesteld schroefdraad waren een uitvinding van de Amerikaanse kapitein Booth, de wijzigingen daarin op dit model (een korte, een met verlengde beugel voor een gebroken hoofdtouw, beide op de brik Meermin (Vlissingen 1828-1848) toegepast, een met harpen los te koppelen van het puttingijzer, op het stoomoorlogsschip de Suriname (Vlissingen 1827-1836) toegepast) zijn van C. Soetermeer. De spanwantheugel op het vijfde hoofdtouw was een uitvinding van de Fransman Painchaut: het werkt met een hefboom op een tandheugel. Booths spanwantschroef werd door J.C. Rijk en A.E. Tromp op hun reis in Noord Amerika in 1825 waargenomen. Painchauts spanwantheugel werd door C.J. Glavimans en C. Soetermeer als te omslachtig van de hand gewezen, hoewel de Franse Marine hem enthousiast had geadopteerd. De Nederlandse Marine gaf de voorkeur aan het Amerikaanse principe, zij het met kleine verbeteringen. Alle versies werden in de jaren 1826-1831 beproefd.
Dit werk gaat over
Onderwerp
Verwerving en rechten
Copyright
Herkomst
...; transferred from the Ministerie van Marine (Department of the Navy), The Hague, to the museum, 1883
Documentatie
- J.C. Rijk, Generaal Rapport Z.M. Pallas, MS 1825 with 6 appendices, Nederlands Scheepvaartmuseum, Amsterdam B II 478.
- A.E. Tromp, 'Over de uitgevonden zamenstellen, tot aanzetting van het want aan boord der schepen, ter vervanging van de thans gebruikelijke juffers en taliereepen; met eene plaat', Verhandelingen en berigten betrekkelijk het zeewezen (1831) nr. 1, p. 48 ff. & 166 ff.
Duurzaam webadres
Als u naar dit object wilt verwijzen, gebruik dan de duurzame URL:
Vragen?
Ziet u een fout? Of heeft u extra informatie over dit object? Laat het ons weten!
Petrus van der Loo
Model of a Mainmast with Turnbuckles and Pinion Jack
Netherlands, Netherlands, United States of America, France, c. 1830 - c. 1840
Inscriptions
- inscription, on a note tied to the shrouds:Spanwantschroef van Z.M. Brik / de Meermin, met eenen langen boven- / beugel, om te dienen voor een gebroken / hoofdtouw, waarin eene lange splitsing / is gelegd. / Ano 1830.
- inscription, on a note tied to the shrouds:Spanwantschroef van Z.M. Stoompakket / Suriname kunnende door eene / sluitbout met eene moer opgesloten / van de rustijzers afgenomen worden. / Ano 1828.
- label, on the ship's hull:594 former inventory label
Conservation
- Ab Hoving, april 2010: cleaned; revarnished; new ropes added
- , 8 februari 2022 - 31 maart 2022
Provenance
...; transferred from the Ministerie van Marine (Department of the Navy), The Hague, to the museum, 1883
Object number: NG-MC-594
Entry
Model of a made mainmast with trestletrees and shrouds, mounted on a base representing the port section of a ship’s deck.
Three gun ports are set in the side, the channel is interrupted by the middle one. Four of the five shrouds have turnbuckles with minor differences.
Turnbuckles with counter-threaded screws were an invention of Benjamin W. Booth’s, Master Commandant in the United States Navy. The adaptations to Booth’s design shown on this model – one short, one with elongated brace for a broken shroud, both of which were fitted on the brig Meermin (Flushing 1828-48)1A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 26., and a removable one with shackles as used on the paddle steamer Suriname (Flushing 1827-36)2A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 44. – were made by Cornelis Soetermeer (1782-1842). The pinion jack set on the fifth shroud was an invention by the Frenchman Painchaut; it works with a lever and a rack.
Booth’s turnbuckle was observed by Julius Constantijn Rijk (1787-1854) and August Elize Tromp (1801-1871) in North America in 1825.3J.C. Rijk, Generaal Rapport Z.M. Pallas, s.l. 1825, manuscript with 6 appendices in HSM, inv. no. NII (03144). Painchaut’s pinion jack was dismissed by both Cornelis Jan Glavimans (1796-1857) and Soetermeer for being too cumbersome, although the French Navy had been enthusiastic. The Dutch Navy preferred the American turnbuckle, though minor improvements were to be made. All versions were tested between 1826 and 1831.
Scale (according to Obreen)4J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 594. 1:10.
Literature
J.C. Rijk, Generaal Rapport Z.M. Pallas, s.l. 1825, manuscript with 6 appendices in HSM, inv. no. NII (03144); B.W. Booth, ‘Method of Setting Up Rigging to Ships’, The American Journal of Improvements in the Useful Arts, and Mirror of the Patent Office in the United States 1 (1828), no. 1, pp. 154-55; A.E. Tromp, ‘Over de uitgevonden zamenstellen, tot aanzetting van het want aan boord der schepen, ter vervanging van de thans gebruikelijke juffers en taliereepen. Met eene plaat’, Tijdschrift toegewijd aan het zeewezen (1831), vol. 1, pp. 48 ff., 166 ff.; J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 594; G. Doorman, Het Nederlandsch octrooiwezen en de techniek der 19de eeuw, The Hague 1947, p. 213, no. 873, p. 233, no. 1024, p. 259, no. 1291; A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, pp. 26, 44; J. van Beylen, Zeilvaart-lexicon. Maritiem woordenboek, Weesp 1985, p. 266, ‘wantheugel’; US Patent US2696397 A
Citation
J. van der Vliet, 2016, 'Petrus van der Loo, Model of a Mainmast with Turnbuckles and Pinion Jack, Netherlands, c. 1825 - c. 1830', in J. van der Vliet and A. Lemmers (eds.), Navy Models in the Rijksmuseum, online coll. cat. Amsterdam: https://data.rijksmuseum.nl/20053841
(accessed 18 April 2026 07:43:25).Footnotes
- 1A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 26.
- 2A.J. Vermeulen, De schepen van de Koninklijke Marine en die der gouvernementsmarine 1814-1962, The Hague 1962, p. 44.
- 3J.C. Rijk, Generaal Rapport Z.M. Pallas, s.l. 1825, manuscript with 6 appendices in HSM, inv. no. NII (03144).
- 4J.M. Obreen, Catalogus der verzameling modellen van het Departement van Marine, The Hague 1858, no. 594.















