00:00:04
Janine Abbring: Moeiteloos leek de Javaanse kunstenaar Raden Saleh te laveren tussen Nederland en Indonesië. Zelfverzekerd en ontspannen staat hij op zijn portret in Europese kleding. Een zelfbewuste kunstenaar. Maar was het allemaal zo eenvoudig? Hoe speelde hij het voor elkaar om beide werelden te vriend te houden? Mijn naam is Janine Abbring en dit is 'In het Rijksmuseum'. De podcast van het Rijksmuseum, waarin we bijzondere verhalen vertellen over voorwerpen en hun makers. Deze aflevering gaat over de Javaanse kunstenaar Raden Saleh. Harm Stevens, conservator geschiedenis, vertelt ons hoe Saleh succesvol werd onder de Nederlandse koloniale overheersing en tot op de dag van vandaag een gewaardeerde kunstenaar is in Indonesië.

00:00:52
Janine Abbring: Dit portret van Raden Saleh hangt in het Rijksmuseum. We zien een flamboyante, besnorde man in chique kleding, zittend voor zijn schildersezel. Harm, jij bent historicus. Waar wordt jouw blik direct naartoe getrokken? Wat valt jou op?

00:01:07
Harm Stevens: Naar het gezicht.

00:01:09
Janine Abbring: Meteen naar het gezicht? Dat is grappig.

00:01:12
Harm Stevens: Het is in dat opzicht een geslaagd portret. Als je het gezicht bekijkt, is het interessant om te kijken wat daar omheen zit. Het is aardig dat het op en top een schilder is die in beeld is gebracht. Het schilderij ontbreekt niet op de voorstelling. Hij is aan het werk.

00:01:33
Janine Abbring: Ja, maar hij kijkt ons wel aan. Hij kijkt niet naar het schilderij waar hij aan werkt.

00:01:37
Harm Stevens: Dat is sympathiek.

00:01:42
Janine Abbring: Even terug naar zijn gezicht. Waarom wordt jouw aandacht daar meteen naartoe getrokken?

00:01:47
Harm Stevens: Misschien komt dat omdat het op het eerste gezicht heel Europees oogt. Ik weet daar wat van. Ik zie ook een Javaan. Dat is bijzonder, ook in deze Europese setting. Zijn kleding is zeer verzorgd. Het is een voorbeeld van iemand die enig succes heeft. Dat heeft de maker ook bedoeld.

00:02:14
Janine Abbring: Hij is in goeden doen.

00:02:14
Harm Stevens: Ja. Ik wil niet zeggen helemaal gearriveerd. Hij is nog betrekkelijk jong, maar wel gearriveerd als kunstenaar. De kleding die we op dat portret zien, moet markant geweest zijn voor mensen.

00:02:34
Janine Abbring: Heeft hij een soort jacket aan?

00:02:35
Harm Stevens: Ja, een keurige jas. Een soort waist coat, met daaronder een gilette en een mooie das. Hij ziet er volgens de mode van die tijd uit. Ik heb zo'n gevoel dat die revers fluweel zijn.

00:02:56
Janine Abbring: Bedoel je dat kraagje? Of die vlinderstrikachtige unit?

00:03:01
Harm Stevens: Nee, die kraag.

00:03:01
Janine Abbring: Wie was Raden Saleh?

00:03:05
Harm Stevens: Een kunstenaar uit Java. Interessant genoeg weten we niet precies in welk jaar hij geboren is. Laten we zeggen in 1810. Een cruciaal moment in zijn leven is dat hij in 1829 naar Nederland komt vanuit Batavia.

00:03:23
Janine Abbring: Wordt hij gestuurd of gaat hij op eigen initiatief?

00:03:26
Harm Stevens: Hij wordt gestuurd. Gestuurd is een interessant woord in dit geval, want zijn leven wordt erg gestuurd. Er wordt bepaald. Hij heeft talent als tekenaar en de koloniale overheid kapselt hem in en stuurt hem naar Nederland.

00:03:43
Janine Abbring: Nederlanders op Java zagen zijn werk, erkenden zijn talent en haalden hem naar Nederland. Om hem daar op te leiden?

00:03:53
Harm Stevens: Ja. Hij is al geadopteerd door een kunstenaar die op Java werkt. Het is belangrijk en interessant dat die kunstenaar iemand uit België is, Payen. Het is een kunstschilder die in dienst van het gouvernement werkt. Het zijn koloniale ambtenaren.

00:04:15
Janine Abbring: Die staatsieportretten maakten.

00:04:17
Harm Stevens: Hij was gecharterd om naar Java te komen om landschappen vast te leggen.

00:04:23
Janine Abbring: Misschien om het Nederlands-Indië zoals Nederlanders dat zagen vast te leggen?

00:04:28
Harm Stevens: Ja, de natuur, flora en fauna. Het zit in een wetenschappelijke en registrerende hoek. Hoe ziet dat eruit? De fotografie bestaat nog niet. Dat werd vanuit de koloniale overheid gepromoot op kleine schaal. Er werd iemand gezocht in Europa die dat kon. Die vonden ze in deze Antoine Payen.

00:04:52
Janine Abbring: Dan hebben we het over die Vlaming.

00:04:54
Harm Stevens: Dat is de man waarvan gezegd wordt dat hij Raden Saleh ontdekt heeft als tiener. Hij kon goed tekenen en werd onder de hoede genomen door Payen.

00:05:06
Janine Abbring: En wordt vervolgens naar Nederland gestuurd. Hoe uitzonderlijk is het dat een Javaanse jongen rond 1830 in Nederland een kunstenaarsopleiding krijgt?

00:05:14
Harm Stevens: Uniek. Een goede vraag. Dat bestond helemaal niet. Daarom is het zo'n uniek moment. Het is interessant om te kijken wat we daar precies van weten. Hij is op een gegeven moment in Den Haag. Het is interessant dat hij dan officieel Kind van Staat is. Hij krijgt een toelage die hoog is als je dat afzet tegen salarissen van andere mensen.

00:05:40
Janine Abbring: Is er al een kunstacademie? Gaat hij bij mensen in de leer?

00:05:43
Harm Stevens: Hij gaat in de leer bij Cornelis Kruseman en Schelfhout. Zeer gerenommeerde kunstenaars anno 1830. Daar wordt hij opgeleid. Schelfhout is vooral een landschapsschilder en Kruseman is iemand die vooral portretten maakt. Dat zijn de gebieden waarin hij zich gaat ontwikkelen.

00:06:06
Janine Abbring: Je zegt dat hij een behoorlijk goed salaris krijgt. Een soort stagevergoeding. Is hij een potentieel of meer een prestigeproject van het koloniale bestuur?

00:06:20
Harm Stevens: Misschien is hij beide. Nogmaals, hij is helemaal ingekapseld. Hij is afhankelijk van het geld en die leermeesters.

00:06:28
Janine Abbring: Hij heeft het naar zijn zin.

00:06:29
Harm Stevens: Laten we daar vanuit gaan. Waarom niet? Hij heeft daar alle baat bij.

00:06:36
Janine Abbring: Hij mag doen waar hij goed in is, wat hij vermoedelijk ook leuk vindt en waar hij beter in kan worden.

00:06:42
Harm Stevens: Hij pakt de opportunity die er is. Er zit allerlei hiërarchie en verhouding in. Alleen al dat woord Kind van Staat. Kennelijk was het iets officieels. Als je dat werd, maakte dat dat er een toelage tegenover stond.

00:06:59
Janine Abbring: Dat heeft een soort eigendom van de staat in zich. Daar doet het me aan denken.

00:07:06
Harm Stevens: Prestigepersoon is een element dat erin zit. Dat heeft erg met kolonialisme te maken. Je hebt hier een soort microkolonialisme.

00:07:24
Janine Abbring: Men zag een groot talent en wilde dat ontwikkelen op zijn eigen manier. Op het portret waar we naar kijken en wat we net hebben omschreven, zien we hem zitten voor zijn schildersezel. Hij kijkt ons recht aan, met die zwarte wenkbrauwen, haar en snor. Het is geen zelfportret.

00:07:41
Harm Stevens: Nee.

00:07:41
Janine Abbring: Door wie is het geschilderd?

00:07:43
Harm Stevens: De kunstenaar heet Schreuel. Die is geboren in Maastricht en al snel in Duitsland actief als schilder. In Berlijn en later in Dresden. Het schilderij is indertijd door het Rijksmuseum aangekocht met het idee dat dit een zelfportret van Raden Saleh was.

00:07:57
Janine Abbring: We dachten dat het een zelfportret was?

00:07:59
Harm Stevens: Later is het toegeschreven aan deze Schreuel.

00:08:03
Janine Abbring: Wat voor werk maakte Raden Saleh zelf?

00:08:06
Harm Stevens: Hij is in het begin vooral actief als portretschilder.

00:08:10
Janine Abbring: Hij maakte portretten van hooggeplaatste Nederlanders?

00:08:14
Harm Stevens: Ja, en van de mensen die heel duidelijk in dat netwerk zitten. Die als zijn beschermheren opereren. Dat zijn niet die minsten.

00:08:22
Janine Abbring: Als Kind van Staat.

00:08:22
Harm Stevens: Ja. Dat zijn oude, belangrijke, gewichtige mannen.

00:08:30
Janine Abbring: We hebben hier een voorbeeld voor onze neuzen liggen.

00:08:34
Harm Stevens: Daar is hij.

00:08:34
Janine Abbring: We zien een portret van een gewichtig man. Wie is dit?

00:08:37
Harm Stevens: Dat is Jean Chrétien Baud. Hij is op dit portret afgebeeld als Gouverneur-Generaal. Dat is de hoogste vertegenwoordiger van de Nederlandse macht in Indonesië. Baud heeft een lange koloniale carrière gehad. Hij is helemaal involved geweest in de tijd dat Raden Saleh nog op Java was, werd ontdekt en het idee ontstond om hem naar Nederland te sturen. Het is zijn beschermheer.

00:09:11
Janine Abbring: Heeft Baud opdracht gegeven voor dat portret?

00:09:14
Harm Stevens: Ja, want het is een portret in de serie van Gouverneurs-Generaal. Die is volledig aanwezig in het Rijksmuseum op dit moment. Het ligt voor een groot deel in depot. Dat zijn 63 schilderijen van die landvoogden. Die hele serie was belangrijk. Die diende om dat koloniale regime te legitimeren. Aan het einde van iemands ambtstermijn kwam er steeds een nieuw portret bij. Het gaat erg over die continuïteit. Het interessante van de periode dat Baud Gouverneur-Generaal was, is dat die keten van portretten was verbroken. Men had het huiswerk niet goed gedaan. Het was niet op orde. Het is een tijd van enige chaos. Napoleontische oorlogen, Engels tussenbewind. Laten we er overheen springen. Dat was in het slop geraakt.

00:10:04
Harm Stevens: Baud is een van de mensen die de touwtjes weer aantrekt en die portretreeks in ere wil herstellen. Die poppetjes moeten daar met terugwerkende kracht weer in gezet worden. Hij was een van die poppetjes en geeft die opdracht aan Raden Saleh.

00:10:20
Janine Abbring: Om die lege plekken te vullen.

00:10:21
Harm Stevens: Ja. Dat is een eervolle opdracht. Daar zit ook meteen een klem in. De maffiavergelijking is misschien een beetje weird, maar snap je het? Je hoort bij ons en gaat ons portretteren.

00:10:37
Janine Abbring: Wat grappig, de maffiavergelijking. Zo had ik het nog niet bekeken.

00:10:41
Harm Stevens: Van alle kanten werd aan hem getrokken om in de maat te lopen met het koloniale gezag.

00:10:47
Janine Abbring: Hoe oud was hij toen hij naar Nederland vertrok?

00:10:50
Harm Stevens: Jong, laten we zeggen 18. Hij is dan al behoorlijk ingekapseld, doordat hij mee is gegaan met Antoine Payen.

00:10:58
Janine Abbring: Is hij vernederlandst?

00:10:59
Harm Stevens: Verkaast.

00:11:01
Janine Abbring: Je moet als tiener toch iets meekrijgen van het feit dat Nederland een bezetter was? Dat was een koloniale overheerser.

00:11:12
Harm Stevens: Dan moeten we kijken naar zijn achtergrond. Hij is afkomstig van Java, in de buurt van Semarang. Hij komt uit een familie die binnen het Javaans bestuur belangrijk was. Er zijn familierelaties van zijn familie met mensen die in de oorlog tegen Nederland vochten. Wij noemen dat de Java-oorlog. Als je al die feiten op een rij zet, is het goed dat je de vraag stelt hoe het zat met zijn loyaliteit.

00:11:44
Janine Abbring: Hoe vrij ben je als bijna al je opdrachtgevers onderdeel zijn van het koloniale systeem?

00:11:49
Harm Stevens: Als hij die opdrachten krijgt, zit hij in de jaren 1830 in Europa. Hij is los getrokken van zijn geboortegrond, Java en wat wij zien als de kolonie.

00:12:04
Janine Abbring: Denk je dat hij Baud als een vriend zag?

00:12:06
Harm Stevens: Ik heb veel met Baud te maken gehad in het bestuderen.

00:12:11
Janine Abbring: Wat is je indruk van hem?

00:12:13
Harm Stevens: Een soort superambtenaar. Geen Schoof, als je het hebt over ambtenaren die ineens de politiek in moeten.

00:12:23
Janine Abbring: En een beetje onhandig zijn in die rol.

00:12:25
Harm Stevens: Ja.

00:12:28
Janine Abbring: Was het meer een Rutte?

00:12:30
Harm Stevens: Nee, want Rutte lacht altijd en dat deden ze vrijwel niet.

00:12:35
Janine Abbring: Nee, maar hij voelde zich als een vis in het water in die ambtelijke omgeving.

00:12:39
Harm Stevens: Hij was een ongelooflijk belangrijke ambtenaar. Mensen als Baud zijn omstreden. Zij hebben het cultuurstelsel ingevoerd, wat het uitknijpen is geweest van de Javaanse bevolking. Dat moet je er meteen bij zeggen. Het waren talentvolle mensen die ongelooflijk carrière maakten. Mannetjesputters. Dat heeft een keerzijde. Die ambtenaren zijn interessant. Je bent geneigd om te denken dat het saaie mensen zijn, maar daar hoort een bepaalde ambitie bij. Die kan doodeng zijn.

00:13:16
Janine Abbring: Dan zijn we nog steeds bij de vraag of we denken dat ze bevriend waren. Wat was de verhouding?

00:13:21
Harm Stevens: Ik kom nu op voor de ambtenarenstand. Ambtenaren zijn ook mensen. Je zou bij Baud kunnen vermoeden dat het project met Raden Saleh hem aan het hart ging. Dat klinkt heel technocratisch. Er moet een verhouding geweest zijn tussen die mannen. Het is interessant om te kijken naar het portret wat Raden Saleh maakte van het gezin Baud.

00:13:51
Janine Abbring: Hij heeft niet alleen zo'n staatsieportret gemaakt. Zo'n geposeerde mannetjesputter in optima forma. Mannetjesputter is jouw woord. Hij maakte ook een familieportret.

00:14:01
Harm Stevens: Ja, dat is eerder. Het wordt mogelijk beschouwd als een meesterstuk waarmee hij als het ware in zijn opleiding liet zien wat hij kon. Baud is dan al bijna op de top van zijn carrière. Hij is een belangrijke figuur, die dan de opdracht geeft om zijn gezin te portretteren in een groepsportret in een huis. Waarschijnlijk is het ergens in Voorburg.

00:14:28
Janine Abbring: Tien kinderen en een hond.

00:14:32
Harm Stevens: En een vrouw. Zij is dood.

00:14:36
Janine Abbring: Niet op het schilderij.

00:14:38
Harm Stevens: Het is postuum geschilderd, dus Baud moet hebben gebrieft dat hij graag wilde dat hij zijn overleden vrouw afbeeldde. Alstublieft, Raden Saleh. Dat heeft hij gedaan, dus het heeft iets intiems.

00:14:55
Janine Abbring: Als ik tussen de regels doorlees, denk je dat er warme band is geweest tussen Baud en Raden Saleh?

00:15:04
Harm Stevens: Ja. Ik krijg de indruk dat hij hem steeds heeft geholpen. Daarvan zijn die portretten manifestaties, dus dat is interessant. Op een gegeven moment wordt hij Schilder des Konings. Daar heeft Baud ongetwijfeld bij geholpen. Baud zat dicht bij de koning.

00:15:22
Janine Abbring: De naam Raden Saleh is in een andere podcast al eens voorbij gekomen. Een podcast over een schilderij over de arrestatie van Diponegoro. Ik weet nog dat jij hem toen de 'Willem van Oranje van Indonesië' noemde. Een van de eerste leiders van de onafhankelijkheidsbeweging. Hij werd door Nederlanders uitgenodigd voor 'onderhandelingen', maar werd botweg gearresteerd. Die podcast ging over de Nederlandse schilder Nicolaas Pieneman. Hij maakte een schilderij van dat moment met de veelzeggende titel 'De onderwerping van prins Diponegoro aan luitenant-generaal baron De Kock'. Raden Saleh maakte ook een schilderij van dat sleutelmoment. De manier waarop Raden Saleh dat moment weergaf, was anders dan hoe de Nederlander Pieneman dat deed.

00:16:07
Harm Stevens: Ja, beter.

00:16:09
Janine Abbring: Waarom beter?

00:16:12
Harm Stevens: Dat vind ik. Het is een groter schilderij. Ik heb altijd gevonden dat Pieneman een beetje schetsmatig is. Raden Saleh heeft erg zijn best gedaan op die voorstelling. Hij heeft heel nauwkeurig allerlei uniformen weergegeven. Daar legde hij veel eer in. Het vraagstuk is of Raden Saleh hierbij een min of meer verborgen boodschap over heeft willen brengen dat hij wel degelijk aan de kant stond van de Javaanse prins Diponegoro.

00:16:50
Janine Abbring: Die arrestatie betekende uiteindelijk het begin van die Nederlandse bezetting, van die Nederlandse aanwezigheid in Indonesië.

00:17:00
Harm Stevens: Die arrestatie was inderdaad een cruciaal moment, want dat was het einde van de Java-oorlog, Dat is heel belangrijk. Raden Saleh maakte het schilderij in 1855 in Indonesië. Hij was op dat moment in Java. Hij heeft het geschonken aan de koning, want hij was nog steeds Peintre du Roi, Schilder des Konings. Je kunt het lezen als een loyaliteitskunstwerk. Hij geeft dat aan de koning.

00:17:28
Janine Abbring: Als het rebellie in zich had, had hij dat niet aan de koning gegeven.

00:17:32
Harm Stevens: Hier raken we aan een gebied waar we kunnen speculeren.

00:17:36
Janine Abbring: Leuk.

00:17:37
Harm Stevens: Laten we dat doen. Prima. Dat is interessant bij de figuur Raden Saleh. De Indonesische kunsthistorici en het hele discours van het maken van een nieuwe staat na de onafhankelijkheid in 1945, maakten dat de Indonesiërs hebben gezien dat hij een supergoede kunstenaar is. Ze claimden hem als een echte Indonesische kunstenaar. Het kijken naar dat schilderij van de arrestatie van Diponegoro zet je misschien aan om te hopen dat hij een protonationalist is.

00:18:16
Janine Abbring: In Nederland werd Raden Saleh erg gewaardeerd. In Indonesië ook, maar dan later.

00:18:22
Harm Stevens: Dat is een koloniaal kenmerk. Hij is daar weggehaald. Je bent in de metropool en in Nederland zit je in een klein rotland.

00:18:38
Janine Abbring: Voor een klein rotland is er veel ellende veroorzaakt.

00:18:40
Harm Stevens: Je bent losgekoppeld en dat is een grote slag. Dat heeft erg te maken met hoe wij in Nederland omgaan met ons koloniale verleden. Dat is vaak een issue. De bottom line is dat Nederland het zich steeds permitteert om dingen los te koppelen. Als het bijvoorbeeld gaat over geweld, om een van de hachelijke zaken te noemen, hebben we daar op een zieke manier altijd mee kunnen leven omdat het zo is losgekoppeld.

00:19:13
Janine Abbring: Losgekoppeld van?

00:19:14
Harm Stevens: Het is aan de andere kant van de wereld.

00:19:17
Janine Abbring: Een ver-van-ons-bedshow.

00:19:18
Harm Stevens: Ja, dat is wat daar aan de hand is.

00:19:21
Janine Abbring: Misschien zeg ik dingen waardoor jij met je ogen gaat rollen. We hebben het destijds benaderd zoals Poetin de oorlog in Oekraïne een militaire operatie noemt. Zo deden Nederlanders dat ook.

00:19:33
Harm Stevens: Precies, heel goed. Dat ben ik met je eens. Als je iets hebt losgekoppeld, kun je daar een taal op loslaten. Daar ben je vrij in.

00:19:40
Janine Abbring: Dan rationaliseer je dat.

00:19:41
Harm Stevens: Dat is interessant als je praat over Raden Saleh. Hij was een grote vriend van de latere Gouverneur-Generaal. Dat kunnen we makkelijk zeggen. Wij zijn hier in deze studio losgekoppeld van hoelang het geleden is. Van de tijd. Hij wordt daardoor juist een interessantere figuur. Er is ruimte om die interpretaties op los te laten.

00:20:09
Janine Abbring: De centrale vraag is of je succesvol kunt zijn binnen een koloniaal systeem en je er tegelijkertijd tegen kunt verzetten.

00:20:16
Harm Stevens: Dat is een groot vraagstuk waar het antwoord misschien wel 'nee' op is. Dat het altijd offers vraagt. Bij Raden Saleh is het interessant om hem over te zetten naar andere figuren uit de Indonesische geschiedenis. Je zou hem tot een model kunnen maken. Er zijn altijd Indonesische intellectuelen ingekapseld. Sutan Sjahrir is een mooi voorbeeld. Dat speelt erg in die tijd van de dekolonisatie.

00:20:43
Janine Abbring: Het is grappig dat je antwoord op mijn vraag 'nee' was.

00:20:49
Harm Stevens: Ik zeg het, omdat ik dan weer aan zijn biografie denk.

00:20:53
Janine Abbring: Op een gegeven moment gaat hij terug naar Java. Was hij daar nog thuis?

00:20:58
Harm Stevens: Ja, maar hij woont met één been nog in de kamer van het koloniale gouvernement. Er is een interessant moment in zijn carrière. Het lijkt een mooi verhaal. Hij heeft succes en reist in Europa, dus hij wordt tot op zekere hoogte een celebrity. Hij wil terug naar Java en wordt op een gegeven moment conservator van een collectie schilderijen. Dan heb ik het idee dat er iets mis is gegaan met die carrière. Je wilt nooit conservator worden als je kunstenaar bent. Dat is geen goede carrière move .

00:21:39
Janine Abbring: In mijn wereld zou dat zijn als je een goede journalist bent en les gaat geven op een school voor journalistiek. Dat is een beetje jammer.

00:21:46
Harm Stevens: Van kunstenaar naar conservator is nog erger. Het is heel boeiend. Die schilderijen waar we het net over hadden, die portretten van Gouverneurs-Generaal, moesten onderhouden worden. Dat moest beheerd worden door iemand. Als daar iets mis mee was, moest dat gerestaureerd worden. Dat heeft hij gedaan.

00:22:12
Janine Abbring: Terwijl hij zelf zo getalenteerd was.

00:22:14
Harm Stevens: Misschien heeft hij het met veel liefde, passie en plezier gedaan. Dat is interessant, omdat het zo'n moment is dat hij weer lijkt te worden ingesnoerd in dat koloniale regime.

00:22:34
Janine Abbring: Dat hij weer in de pas moet gaan lopen.

00:22:36
Harm Stevens: Ik stel me voor dat hij moet werken met de schilderijen die er al zijn en die moet restaureren. Er ontbreken een paar en die moet hij toevoegen. Dan vult hij het koloniale regime in.

00:22:50
Janine Abbring: Hij doet de administratie.

00:22:52
Harm Stevens: Precies. Terwijl hij daarvoor in Parijs kennis heeft gemaakt met de romantische schilderschool en oriëntalistische schilders. Met hele exotische taferelen, leeuwen. Hij kon goed dieren schilderen. Hij maakte schilderijen die enorm groot waren van wilde dieren. Dan moet je van de wilde dieren terug naar zo'n muffe ambtenaar. Het klopt als ik zeg dat dat niet leuk was.

00:23:23
Janine Abbring: We hebben een foto van Raden Saleh op latere leeftijd. Hij heeft inmiddels een ingevallen gezicht. Hoe oud is hij op de foto? Weten we dat?

00:23:34
Harm Stevens: Dit is van de jaren 1870. Dan is hij een zestiger.

00:23:40
Janine Abbring: Nog steeds een markante snor.

00:23:43
Harm Stevens: Ja, en een pak waar je u tegen zegt.

00:23:45
Janine Abbring: Dat is niet heel Europees.

00:23:48
Harm Stevens: Volgens mij is het een mengvorm. Hij draagt een hoofddoek, wat heel Javaans is. Hij draagt een snor, wat weer Europees geïnspireerd lijkt. Als ik kijk naar de jas die hij draagt, zie ik de ambtskostuums van die mannen die hij moest portretteren. Van Baud bijvoorbeeld. Dat zijn kostuums die zijn voorgeschreven, met veel goudgalon. Dat is kleding die onderstreept wat je rang is. Kleding met een boodschap.

00:24:15
Janine Abbring: Het is een soort hybride pak.

00:24:16
Janine Abbring: Ja.

00:24:17
Janine Abbring: Grappig, omdat hij zelf die ambivalentie in zich had. Dat zie je in zijn pak terug.

00:24:22
Harm Stevens: Het is interessant dat je kunt zeggen dat hij de vrijheid neemt om wel die uniformen te gaan dragen. Het gaat over een militair systeem en hij lijkt dat te doorkruisen. Ik moet altijd aan Jimi Hendrix denken. Je ziet hem voor je met die huzarenjas.

00:24:43
Janine Abbring: Daar heeft hij wel wat van. Hij zit op een mooie, chique stoel.

00:24:47
Harm Stevens: Gotisch. Het is interessant dat hij de gotiek kennelijk gaaf vond.

00:24:53
Janine Abbring: Ben jij een bewonderaar van zijn stijl?

00:24:54
Harm Stevens: Ja, zeker.

00:24:56
Janine Abbring: Waarom bewonder je hem zo?

00:24:58
Harm Stevens: Omdat zijn levensloop zeer uitzonderlijk is. Je hebt het idee dat hij een soort eenling is die een weg vindt. Hij past zich op een slimme manier aan en gaat zijn eigen weg. Hij is een soort kosmonaut. Hij is in Java geboren, wordt gelanceerd naar Nederland en vliegt daar mooi doorheen. Zijn levensloop spreekt enorm tot de verbeelding.

00:25:24
Janine Abbring: Die boosheid waar je eerder aan raakte, zit hem in dat hij uiteindelijk een vogel in een kooitje was.

00:25:31
Harm Stevens: Ja, en dat misschien zelfs gebleven is tot op de dag van vandaag. Als je kijkt naar zijn werk en de manier waarop hij wordt getoond in musea in Nederland, is hij goed voor het depot.

00:25:50
Janine Abbring: Dat vind jij onterecht?

00:25:52
Harm Stevens: Hoe leuk is die man? Als je vanuit een kunsthistorisch oogpunt kijkt, zijn er misschien een heleboel fantastisch goede schilders bezig in 1830. Mijn fanschap gaat heel ver.

00:26:08
Janine Abbring: Jij lobbyt om hem op zaal te hangen.

00:26:10
Harm Stevens: Ja, dat heb ik gedaan. Volledig mislukt. Dat komt nog wel. Dat gaat allemaal in zeer goede orde, met het portret waar we mee begonnen.

00:26:23
Janine Abbring: Dat is niet door hem zelf geschilderd.

00:26:24
Harm Stevens: Ik vind dat interessant. Daar ben ik niet boos over. Het is goed dat dat ding daar hangt. Je maakt kennis met hem. Dat is hartstikke leuk.

00:26:33
Janine Abbring: Maar niet door zijn eigen werk. Dat ligt in het depot.

00:26:37
Harm Stevens: De schilderijen van het Rijksmuseum van Raden Saleh zijn allemaal in depot. Dat portret van Baud is daar. Een heel belangrijk portret van Daendels, een belangrijke Gouverneur-Generaal, gemaakt door Raden Saleh, is ook in depot.

00:26:54
Janine Abbring: Je vind hem miskend.

00:26:56
Harm Stevens: Ja, omdat hij moeilijk is. Hij is overal.

00:27:03
Janine Abbring: Je kunt hem niet vastpinnen.

00:27:06
Harm Stevens: Dat is moeilijk.

00:27:07
Janine Abbring: Stel dat het kon en je hem één vraag zou kunnen stellen. Wat zou je hem vragen?

00:27:14
Harm Stevens: Dan zou ik hem vragen of hij iets bedoeld heeft met het schilderij van de gevangenneming van Diponegoro. Dan is dat de wereld uit geholpen. Het mooie is dat hij misschien het recht zou nemen om daar een mystificatie van te maken.

00:27:34
Harm Stevens: Dat hij zich beroept op zijn recht tot zwijgen.

00:27:34
Harm Stevens: Het lijkt me iemand die niet heel braaf eerlijke antwoorden geeft. Dat zou hij niet doen. Hij zou een soort orakel zijn en dan weten we het nog niet. Wat hartstikke goed zou zijn.

00:27:49
Janine Abbring: Dat hij voor altijd een orakel blijft.

00:27:52
Harm Stevens: Ja, en enigmatisch. Raadselachtig.

00:27:59
Janine Abbring: Dit was een aflevering van 'In het Rijksmuseum'. Luister volgende week naar Pieter Roelofs, die vertelt over de strenge winter van 1608 en hoe meer dan 200 figuurtjes op het ijs door Hendrik Avercamp werden vastgelegd. Heb je een vraag, dan kun je die aan ons stellen. Stuur een voicemailbericht naar podcast@rijksmuseum.nl voor onze Q&A-aflevering.