Japanse prenten beter bekeken: 20ste eeuw

Over het project

De collectie Japanse prenten van het Rijksmuseum is sinds het begin van de 20ste eeuw uitgegroeid tot een verzameling met ruim 5000 Japanse prenten, albums en geïllustreerde boeken. De collectie bevat belangrijke werken van beroemde kunstenaars uit de Edo periode zoals Utamaro, Hokusai en Hiroshige. In 2022 ontving het Rijksmuseum een schenking van ruim 1100 Japanse prenten uit de eerste helft van de 20ste eeuw, waarmee de collectie is uitgegroeid tot één van de belangrijkste in Europa. Bij de verwerving en het tentoonstellen van Japanse prenten stellen wij onszelf telkens de vraag; Waar kijken wij naar? Zien wij hier de originele kleuren of zijn deze prenten in de loop der tijd verbleekt of van kleur veranderd? Hoe zijn kleurverschillen tussen verschillende afdrukken van dezelfde prent te verklaren? Hebben we hier te maken met verbleking, met verschillende edities, latere inkleuringen of overschilderingen? Omdat we de verschillen in kleuren niet goed weten te duiden, is het op dit moment nog niet duidelijk wat de invloed van tentoonstellingsduur, blootstelling aan licht, en de wijze van bewaren hierop is.

Doel van het project

In dit onderzoek willen we analyseren met welke kleurenstoffen en pigmenten de 20ste-eeuwse Japanse houtsneden uit de collectie van het Rijksmuseum zijn gedrukt. Hoewel er ook in de 20ste eeuw op traditionele wijze werd gedrukt, denken we dat er voor de vervaardiging van drukinkten ook veel nieuwe grondstoffen werden gebruikt. Er is nog bijzonder weinig bekend over in de 20ste eeuw gebruikte inkten en de lichtgevoeligheid daarvan.

Verder brengen we in kaart op welke papiersoorten de prenten werden gedrukt; gebruikte men traditioneel handgeschept papier of werd ook machinaal vervaardigd papier en houthoudend papier gebruikt?

Bij het onderzoek van de prenten uit deze periode hopen we niet alleen zelf analyses en onderzoek te doen, maar ook gebruik te maken van de nog in Japan aanwezige kennis en materialen van nog bestaande drukkers en uitgevers.

Met de resultaten van het onderzoek hopen we te kunnen bepalen hoe we deze prenten zo veilig mogelijk kunnen bewaren en tentoonstellen.

In de eerste fase van het onderzoek (2024 en 2025) hielden we ons bezig met de prenten die zijn gemaakt in de Edo periode (1603-1868). In deze tweede fase onderzoeken we de prenten uit de eerste helft van de 20ste eeuw, zowel uit de shin hanga (nieuwe prentkunst) en de sosaku hanga (creatieve prentkunst). In een volgende fase hopen we ook prenten uit de Meiji periode (1868-1912) te onderzoeken.

Partners en sponsoren

Dit onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt dankzij ondersteuning van Metamorfoze, het Nationaal Programma voor het behoud van het papieren erfgoed, en het Bervoets Fonds. 

Bij dit onderzoek wordt samengewerkt met onderzoekers van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE), en de Universiteit van Amsterdam.