De duivel vervult het menselijke hart met begeerte naar rijkdom, macht en genot

Maarten van Heemskerck, 1548 - 1550

De gevleugelde duivel beschildert een schild met voorstellingen van aardse verlangens: een zak geld, een naakte vrouw, kronen en scepters. Ondertussen wordt de jonge bewonderaar van het duivelse kunstwerk in de boeien geslagen. Dit is Heemskercks ontwerp voor een prent die zijn vriend, prentmaker Dirck Volckertsz Coornhert graveerde. Dezelfde boodschap zou later terugkeren in de Sterke mannen: bestrijd de duivel en de zonde met deugdzaam gedrag.

  • Soort kunstwerktekening, ontwerp
  • ObjectnummerRP-T-1899-A-4260
  • Afmetingenhoogte 249 mm x breedte 194 mm
  • Fysieke kenmerkenpen in bruin

Identificatie

  • Titel(s)

    De duivel vervult het menselijke hart met begeerte naar rijkdom, macht en genot

  • Serietitel(s)

    Allegorie op het verlangen naar geldelijk gewin

  • Objecttype

  • Objectnummer

    RP-T-1899-A-4260

  • Serienummer

    1/4?

  • Beschrijving

    De duivel beschildert een schild in de vorm van een hart met objecten welke mensen begeren: kronen, scepters, geld en vrouwen. Een jonge man staat achter hem het schilderij te bewonderen terwijl ongemerkt een vrouw (Voluptas) boeien om zijn voeten doet. Ontwerp voor een prent.

  • Opschriften / Merken

    • signatuur, verso, 17e eeuws handschrift (in zwart krijt): ‘no. 31 van heemskerk’
    • watermerk: Briquet 12632 Kruik met bloem
    • signatuur, linker onderhoek: ‘Martinus heemskerck’
  • Catalogusreferentie

    Boon 311


Vervaardiging

  • Vervaardiging

    tekenaar: Maarten van Heemskerck

  • Datering

    1548 - 1550

  • Zoek verder op


Materiaal en techniek

  • Fysieke kenmerken

    pen in bruin

  • Afmetingen

    hoogte 249 mm x breedte 194 mm


Toelichting

  • Dirck Volkertsz Coornhert vervolgens graveerde de tekening ten behoeve van een serie van vier prenten, als waarschuwing tegen het verlangen gebaseerd op aardse goederen, waarvan twee gedateerd zijn uit 1550. Onder de gravure naar deze tekening bevat het bijschrift: 'Met iidelheijt Verbeelt die Duiivel des menscen harte Dies hem die lust bedriechlick vant het eiint brenget die smarte'. Peters suggereert dat Heemskerck zijn idee voor zijn tekeningen in bronnen zoals de anonieme 15e eeuwse verhandeling 'Buch der Kunst geistlich zu werden' moet hebben gevonden. Mevrouw I. Markx verondersteld dat er een relatie bestaat tussen deze serie an Coornhert's toneelstuk uit 1567 'de Comedie van Lief en Leedt', dus het thema va zijn allegorie zou van Coornhert stammen. Echter het is mogelijk dat de oorspronkelijke bron een tekening van Giulio Clovio was met een identieke iconografie als die van de serie prenten, in bezit van Heemskerck zoals Jan Garff aanneemt. De drie figuren van onze tekening komen ook voor in een tekening van Heemskerck te Kopenhage, welke het bijschrift heeft: 'di Don giulio clovio'. Garff suggereert dat de laatse door Heemskerck in Rome was getekend naar een verloren gegaan ontwerp van Clovio. [K.G. Boon, 1978]


Dit werk gaat over

  • Onderwerp


Verwerving en rechten


Documentatie

    • J.F. Hamburger en H.E. keller, 'Bilder in der Kirche, im Herzen oder gar nirgends? Überlegungen zu Periodisierung am Beispiel des Bilderstreits in der Frühen Neuzeit', Die Aktualität der Vormoderne : Epochentwürfe zwischen Alterität und Kontinuität, Berlin 2013, p. 40.
    • Heinz Peters, Festschrift Dr. h.c. Eduard Trautscholdt, Hamburg, 1965

Gerelateerde objecten

  • Gerelateerd


Duurzaam webadres