Aan de slag met de collectie:
Allegorie op het Tolerantie edict (1781): eerste versie
Franz Anton Maulbertsch, ca. 1785
De complexe allegorische voorstelling eert het Tolerantie edict (1781) van keizer Jozef II waarmee een grote mate van godsdienstvrijheid werd toegekend aan Protestantse inwoners van het Habsburgse rijk. En tevens het edict waarmee in 1782 enigermate van godsdienstvrijheid werd verleend aan Joden. In het midden is de personificatie van de Waarheid van het Geloof voorgesteld, met haar hand op het Boek des Levens, geflankeerd door De Wet met de brandende vlam van het Vernuft en vertegenwoordigers van Protestantse denominaties (links). Aan haar voeten zit de gevleugelde personificatie van de Tolerantie, spelend op een lier. Daarboven trekt de verpersoonlijking van de Tijd met hulp van een putto hangend aan een koord een voorhang omhoog en onthult zo de halfnaakte personificatie van de Verlichting. Zij wordt begeleid en bijgelicht door een genius – in deze proefdruk zijn beide figuren alleen nog aangeduid in omtreklijnen. Links is een slapende halfnaakte vrouw voorgesteld, zij verbeeldt de klassieke oudheid. De dansende faunen achter haar verschijnen in haar droom. Zij wordt uit haar slaap gewekt door kinderen die zijn onderwezen in de nieuwe leer. In de achtergrond worden de aanvallen van de demonische figuren van de Tweedracht en de Nacht, verwijzend naar de duistere tijd van de Middeleeuwen, verijdeld door een geharnaste krijger (de Macht). Rechtsvoor zit een andere krijgsman, die eveneens de Macht verbeeldt, met naast hem een boer (de Gehoorzaamheid) en boerin (Waakzaamheid). Achter hen is een groep mannen voorgesteld met baarden, getooid met tulbanden en andere hoofddeksels, waaronder ook een Zwarte man. Verschillende van hen zijn geïnspireerd op de geëtste tronies van Rembrandt en Jan Lievens. Zij verbeelden de verre volkeren, die de werking en zegegingen van de Tolerantie met bewondering aanschouwen. Bovenstaande uitleg wordt gegeven in het onderschrift van de tweede versie van de prent.
- Soort kunstwerkprent
- ObjectnummerRP-P-2024-592
- Afmetingenhoogte 474 mm x breedte 495 mm
- Fysieke kenmerkenets en droge naald