Ed van der Elsken. Up Close

00:00:05 Janine Abbring : Drie vrouwen met lange blote benen steken de Beethovenstraat over. Een andere vrouw op een fiets steekt haar tong uit naar de fotograaf. De fotograaf? Ed van der Elsken. Altijd met een camera op zoek naar mensen die niet poseerden, maar gewoon leefden. Kunstenaars, hippies, nozems en geliefden. Rauw, energiek en vol nieuwsgierigheid naar het leven. Van Japan en Amerika tot Parijs en natuurlijk Amsterdam. Mijn naam is Janine Abbring en dit is 'In 'het Rijksmuseum. De podcast van het Rijksmuseum, waarin we bijzondere verhalen vertellen over voorwerpen en hun makers. Dit keer twee gasten die alles weten over Ed van der Elsken. Fotograaf Anneke Hilhorst, weduwe van Van der Elsken, en conservator Hinde Haest. Zij bestudeerde Van der Elskens enorme werkarchief en stelde de tentoonstelling samen.

00:01:04 Ed van der Elsken: Mag ik een foto van je maken? Mag ik een foto van je maken? Kijk eens even hier voor de grap. Machtig. Bedankt, hè?

00:01:17 Janine Abbring : We hoorden Ed van der Elsken aan het werk. Overduidelijk, want ik hoorde koeien op een koeienmarkt. We hebben we de luisteraar meegenomen naar de eerste zaal van de tentoonstelling. Daar horen en zien we Ed aan het werk. Wat is dit voor fragment, Hinde?

00:01:34 Hinde Haest: Het is een fragment dat in '74 op televisie is uitgezonden. Het was een groot programma van Sonja Barend. Ed van der Elsken werd geïnterviewd over zijn werk. Hij werd gevolgd terwijl hij aan het fotograferen was op de veemarkt in Purmerend. Dat is vlakbij zijn toenmalige woonplaats. Hij keerde meermaals terug naar de veemarkt om de boeren en het vee te fotograferen. Je ziet hem achter die derrières langslopen en inzoomen. Soms schiet hij ongezien plaatjes van markante koppen en soms in direct contact met de boeren die hij daar tegenkomt. Hij lokt reacties uit en maakt grapjes. Hij beveelt een van de bezoekers om een hapje uit zijn broodje te nemen. Dat is een hele kenmerkende manier van werken van Van der Elsken.

00:02:30 Hinde Haest: Soms een beetje op de achtergrond en observerend, en soms in heel direct contact met zijn onderwerp.

00:02:37 Janine Abbring : Anneke Hilhorst, jij bent de fotograaf en was partner van Ed. Ik zeg Ed alsof ik hem goed ken. Ed van der Elsken, maar voor jou is het Ed. Wat we net hoorden en wat op de tentoonstelling te zien is, is dat de Ed zoals jij hem kende?

00:02:53 Anneke Hilhorst: Ja, zeker. De beide kanten. Hij kon inderdaad foto's maken als hij niet de aandacht trok.

00:03:03 Janine Abbring : Als een fly on the wall, bedoel je?

00:03:05 Anneke Hilhorst: Dat is toegenomen in de loop van zijn leven. Hij daagde mensen meer uit. Hij was dan ook vrolijk.

00:03:15 Janine Abbring : Hij gaat als een soort danser tussen die mensen door.

00:03:21 Anneke Hilhorst: Hij weet altijd contact te maken en men vindt hem leuk.

00:03:25 Janine Abbring : Het is een soort verleiden wat hij doet.

00:03:27 Anneke Hilhorst: Ja, zeker.

00:03:29 Janine Abbring : Hinde, waarom hebben jullie ervoor gekozen om in de eerste zaal deze film te tonen?

00:03:35 Hinde Haest: De tentoonstelling gaat helemaal over het persoonlijke archief, van Ed van der Elsken. Dat hebben we verworven in 2019. Het onderwerp van de tentoonstelling is hoe hij te werk ging. Hoe kwam hij tot zijn foto's? Niet alleen tot zijn foto's, maar ook tot zijn boeken, beeldverhalen en films. Dat staat centraal.

00:03:58 Janine Abbring : Het ontstaan van zijn werk.

00:04:00 Hinde Haest: Ja. Een kijkje over de schouder van de maker.

00:04:03 Janine Abbring : Dat fragment is uit begin jaren '70. Anneke, jullie waren toen al samen.

00:04:08 Anneke Hilhorst: Ja, in '71 of '72 hebben we elkaar ontmoet.

00:04:12 Hinde Haest: Anneke zit in het publiek bij Sonja Barend.

00:04:14 Janine Abbring : Is dat zo?

00:04:14 Anneke Hilhorst: Ja, daar zat ik.

00:04:17 Hinde Haest: Dat zie je.

00:04:17 Janine Abbring : Wat goed.

00:04:18 Anneke Hilhorst: Een jaar later kwam ik bij hem wonen.

00:04:20 Janine Abbring : Hinde, jij zei dat het de koeienmarkt in Purmerend was. Dat is vlakbij waar jullie woonden, Anneke. Jullie woonden in Edam?

00:04:27 Anneke Hilhorst: Ja.

00:04:27 Janine Abbring : Ik heb veel vragen. Laten we eerst naar Ed van de Elsken zelf gaan. Welk beeld komt bij jou boven als je nu aan hem denkt, Anneke?

00:04:37 Anneke Hilhorst: In de laatste dagen heb ik meer over hem nagedacht. Dan kom ik terug op de eerste ontmoeting met hem. Dat was liftend. Ik liftte heel vaak en vond het een fijne manier om in het leven te staan.

00:04:51 Janine Abbring : Waar?

00:04:52 Anneke Hilhorst: Op weg naar Amsterdam, tussen Edam en Amsterdam. Ik woonde in Groningen. Ik zat daar op de sociale academie. Ik had het eerste jaar achter de rug. Ik zat in de leiding van een internationaal werkkamp in Noord-Holland. In die tijd was een van de activiteiten een weekendje naar Amsterdam. Je sliep daar in een sleep-in en iedereen ging zijn eigen gang. Volledig anarchistisch van zo'n kamp. Op de heenweg was ik bij hem in de auto gestapt.

00:05:30 Janine Abbring : Hij had jou opgepikt als lifter?

00:05:32 Anneke Hilhorst: Ja. Ik was samen met een van die anderen die ook in dat kamp zaten. Ik was heel erg getroffen doordat er gras groeide in de auto.

00:05:46 Janine Abbring : Wacht even.

00:05:46 Anneke Hilhorst: Hij had een klein autootje. Onderin bij mijn voeten lagen graszaadjes. Daar groeide gras uit.

00:05:54 Janine Abbring : Er groeide gras in zijn auto?

00:05:57 Anneke Hilhorst: Ja.

00:05:57 Janine Abbring : Wat een tópverhaal.

00:05:57 Anneke Hilhorst: Hij had gehooid op het land waar we waren. Daar was wat van overgebleven en dat had hij laten liggen. Het groeide. Dat was het eerste dat ik leuk vond.

00:06:15 Janine Abbring : Wat een leuke man, want er groeit gras in zijn auto. Dat snap ik helemaal.

00:06:19 Anneke Hilhorst: Dat was erg leuk. Hij zei dat ik eens langs moest komen, maar dan zonder die jongen. Ik had helemaal niets met die jongen.

00:06:26 Janine Abbring : Kom eens langs, maar laat je vriend maar thuis.

00:06:27 Anneke Hilhorst: De volgende ochtend ben ik meteen weer gelift naar zijn huis. Toen was het aan.

00:06:37 Janine Abbring : Toen is de vonk overgesprongen?

00:06:38 Anneke Hilhorst: Ja. Ik was opeens erg verliefd en hij ook. Ik vond dat ik wel verliefd kon zijn, maar toch af moest wachten. Ik kreeg het boek 'Sweet Life'. Dat vond ik ongelooflijk mooi, belangrijk en goed. Een mooie houding en heel humaan. Ik was helemaal flabbergasted. Ik dacht dat als deze man dat kon maken, ik er wel vertrouwen in kon hebben dat ik daar mijn leven mee kon delen.

00:07:13 Janine Abbring : Je valt in eerste instantie op hoe iemand praat of hoe iemand is.

00:07:17 Anneke Hilhorst: Natuurlijk.

00:07:17 Janine Abbring : Op iemands uiterlijk of het feit dat er gras groeit in zijn auto. Iemand kan je ook verleiden met zijn talent. Dat is wat hij gedaan heeft.

00:07:25 Anneke Hilhorst: Precies. Hij was veel ouder dan ik, maar ik deed niet aan leeftijdsdiscriminatie.

00:07:30 Janine Abbring : Hoe oud waren jullie?

00:07:32 Anneke Hilhorst: Ik was 22 en hij 47. Er was een flink verschil. Als je verliefd wordt, maakt dat niet uit. Dat boek vind ik nog steeds zijn mooiste boek.

00:07:45 Janine Abbring : Wat maakt dat zo mooi? Dat zijn foto's die hij gemaakt heeft in Japan, toch?

00:07:50 Anneke Hilhorst: Nee, het was een wereldreis. Dat idee alleen al. Hoe maak je zomaar een wereldreis? Dat was in die tijd best nieuw en moeilijk voor hem om te ondernemen. Wat heeft hij allemaal gefotografeerd? Veel verschillende onderwerpen over de hele wereld, maar vanuit een hele sympathieke, positieve achtergrond. Hij is een socialist, humanist. Gewoon goed.

00:08:22 Janine Abbring : Op gelijke voet staan met je onderwerp.

00:08:25 Anneke Hilhorst: Ja. Geen onderscheid tussen mensen van de low of high society.

00:08:32 Janine Abbring : Jij trok bij hem in op die boerderij in Edam waar hij toen al woonde?

00:08:37 Anneke Hilhorst: Ja.

00:08:37 Janine Abbring : Dat is ook waar hij zijn archief bij jullie thuis bewaarde. Dat archief vormt nu de basis van deze tentoonstelling. Ik ga naar jou, Hinde. Hoe zag dat archief eruit als jij het omschrijft vanuit je professionele blik?

00:08:53 Hinde Haest: Als een georganiseerde chaos. Anneke had al heel wat werk verzet om het een beetje geordend te krijgen. Er lagen duizenden en duizenden afdrukken, experimenten en boekontwerpen los in dozen.

00:09:07 Janine Abbring : Duizenden en duizenden? Foto's?

00:09:10 Hinde Haest: Ja. Ook contactvellen bijvoorbeeld .

00:09:13 Janine Abbring : Even voor de leek: wat zijn contactvellen?

00:09:16 Hinde Haest: Een contactvel is verzameling één op één afdrukjes van een negatief of rolletje. Daarop een fotograaf die analoog werkt in één oogopslag zien welke foto's hij allemaal op een rolletje heeft. Hij kan dus ook uitsnedes bepalen of een selectie maken.

00:09:38 Janine Abbring : Een soort matrixje.

00:09:39 Hinde Haest: Ja. Het is een overzicht, een soort inventaris van je materiaal. Dat lag door het hele huis en in de voormalige paardenstal opgestapeld in dozen. Een deel daarvan is naar het Nederlands Fotomuseum gegaan. Dat waren contactvellen, kleurendia's en het brievenarchief. Alle afdrukken zijn naar het Rijksmuseum gegaan. Dat zijn er ruim 8.000.

00:10:04 Janine Abbring : In 2019 is die nalatenschap naar die twee musea gegaan. Het materiaal dat naar het Rijksmuseum is gegaan, moest onderzocht worden. Dat heb jij onderzocht.

00:10:16 Hinde Haest: Ja. Dat moest helemaal ontsloten worden.

00:10:19 Janine Abbring : Hoeveel was dat?

00:10:21 Hinde Haest: Er is een heel team van catalogiseerders bezig geweest om alles te beschrijven en in een database te krijgen. Een heel team fotografen heeft alles gedigitaliseerd. Bijna alles staat nu op onze website. De afspraak was dat het materiaal voor het publiek toegankelijk zou worden. We wilden er graag een tentoonstelling en een publicatie aan wijden. Het is de eerste keer dat het hele werkarchief van zo'n belangrijke fotograaf en zoveel verschillende soorten materiaal publiek toegankelijk zijn. Daar moet je gebruik van maken.

00:10:59 Janine Abbring : Die eis dat het werk publiek toegankelijk moest zijn, komt van jou, Anneke? Jij bewaakt zijn nalatenschap.

00:11:09 Anneke Hilhorst: Ja. Ik wilde graag dat er een toekomst zou zijn voor dat werk van Ed. Dertig jaar nadat hij is overleden, is de laatste allergrootste overdracht naar het Rijksmuseum gegaan. Daar ben ik ontzettend blij mee.

00:11:24 Janine Abbring : Wanneer is hij overleden?

00:11:26 Anneke Hilhorst: In 1990. In die 30 jaar heb ik de negatieven en dia's naar het Nederlands Fotomuseum overgebracht. Dat was een vergelijkbare stap. Al die negatieven in de juiste volgorde leggen. Welke horen bij elkaar? Ik ben die hele periode bezig geweest. Het was fantastisch voor mij dat het Rijksmuseum dit wilde hebben. Ik weet dat daar de hoogste kwaliteit is. Ik vond het fijn dat het niet alleen tussen fotografen, maar ook tussen andere beeldende kunstenaars getoond wordt. Dat dat zijn plek is.

00:12:13 Janine Abbring : Hinde, jij hebt al dat materiaal de afgelopen jaren onderzocht en ontsloten. Hoe maak je uit al die duizenden beelden, contactvellen en filmmateriaal een selectie voor die tentoonstelling? Waar begin je?

00:12:33 Hinde Haest: Dat was een uitdaging. Het uitgangspunt van de tentoonstelling is het werkproces van de fotograaf. Wat bewoog hem op verschillende momenten in zijn carrière? Hoe kwam hij tot zijn onderwerp of een bepaalde uitsnede van een foto? Hoe ging hij in de donkere kamer te werk om zijn verhalen vorm te geven? Er bestaan een aantal prachtige, vroege layoutontwerpen voor zijn allereerste publicatie en 'Sweet Life'.

00:13:05 Janine Abbring : Dat boek over die wereldreis.

00:13:06 Hinde Haest: Ja. Er was een dummie, een vroege lay-out, van 'Jazz'. Dat is een boekje over jazzconcerten dat hij heeft uitgegeven. Er was ook onuitgegeven materiaal. Dat is een weelde waar je uit kunt putten. Daar kun je ontzettend goed volgen hoe hij te werk ging. De tentoonstelling komt voort uit dat werkarchief, maar is thematisch chronologisch opgebouwd. Je volgt een aantal sleutelmomenten in zijn carrière. De uitgave van zijn eerste fotoboek bijvoorbeeld, of zijn switch naar kleur. Hoe kwam hij daarbij? Waarom deed hij dat? Wat had dat voor gevolgen voor zijn fotografie? Waarom ging hij filmen? Dat soort keuzes en twijfelmomenten in zijn carrière passeren de revue in de tentoonstelling.

00:14:03 Janine Abbring : Wat bedoel je met twijfelmoment?

00:14:05 Hinde Haest: Je ziet dat hij soms voor die boekontwerpen van gedachten verandert. Of dat hij twijfelt en een andere uitsnede kiest uit hetzelfde negatief. Een heel mooi voorbeeld is dat boekje over jazzmuziek in Nederland. In de jaren '50 bezocht hij een aantal jazzconcerten. Hij fotografeerde niet alleen de muzikanten, maar ook het publiek dat in vervoering of extase staat te springen en juichen. In dat werkarchief vond ik verschillende uitsnedes uit een enkel negatief. Daardoor ontstaan uit eenzelfde foto drie totaal verschillende foto's. Dat deed hij vaak.

00:14:55 Janine Abbring : Je bedoelt een detail pakken uit een beeld en dat weer opblazen tot het op zichzelf staande beeld?

00:15:02 Hinde Haest: Ja, of combineren met andere beelden. 'Jazz' bestaat grotendeels uit smalle uitsnedes die aan elkaar geplakt zijn op één spread. Daardoor krijg je een soort ritmische en dynamische verbeelding van de jazzmuziek of de ervaring van zo'n concert. Wat je goed terug kunt zien in dat werkarchief en al die boekontwerpen, uitsnedes en doka-experimenten, is dat hij de emotie of ervaring van een moment in vorm probeerde te gieten. In die boeken bijvoorbeeld. Een ander voorbeeld is zijn boek 'Bagara'. Daarvoor reisde hij naar Centraal Afrika en fotografeerde daar ceremoniële dansen. Je ziet dat hij bijvoorbeeld twee verschillende foto's van eenzelfde dans naadloos aan elkaar plakt voor zijn boek. Daardoor lijkt het alsof het één wervelend beeld is van dansers die zijn camera voorbij dansen.

00:16:09 Hinde Haest: Als je goed kijkt, zie je op de achtergrond dezelfde man meermaals voorbij dansen. Dat onthult dat het een aan elkaar geplakte scène is geweest. Dat soort ingrepen.

00:16:26 Janine Abbring : Dit allemaal voor Photoshop.

00:16:28 Hinde Haest: Dit is allemaal analoog, dus hij deed dit in de donkere kamer. Daarna door het bijsnijden van zijn foto's, maar ook door het gedeeltelijk wegdrukken van de achtergrond bijvoorbeeld. Of het doordrukken van de achtergrond, waardoor je alleen een select deel van het negatief in stand houdt.

00:16:51 Janine Abbring : Op die manier de keuze maken waar je oog op valt.

00:16:52 Hinde Haest: De focus van het beeld verandert. Dat soort beeldexperimenten zitten veelvuldig in dat werkarchief. Het is ontzettend interessant om uit te pluizen hoe hij tot zijn boeken en bepaalde keuzes kwam. Het laat goed zien dat een foto nog niet af was bij het klikken van de sluiter. Hij was een zeer getalenteerd dokafotograaf. Hij manipuleerde zijn beelden secuur in de donkere kamer. Door bijsnijden van foto's, maar ook door het doordrukken van de achtergrond of het wegdrukken van bepaalde delen van de foto.

00:17:34 Janine Abbring : Dat werpt een totaal nieuwe blik op de man zelf en zijn werk. Ik ben geen expert, maar het oppervlakkige beeld dat ik had van het werk van Ed van der Elsken is die vrijheid. Dat van die reizen wist ik, maar vooral die hippietijd, de jaren '70 en mooie mensen op straat. Daarnaast was hij blijkbaar meer een componist daarvan.

00:18:06 Hinde Haest: Ja. Hij was ook een heel getalenteerd boekontwerper Hij werkte voor zijn eerste twee boeken aanvankelijk samen met Jurriaan Schrofer. Daarna is hij de vormgeving van zijn boeken 'Jazz' en 'Sweet Life' in eigen hand gaan nemen.

00:18:23 Janine Abbring : Jurriaan Schrofer was vormgever?

00:18:25 Hinde Haest: Een Nederlandse vormgever. Ze waren even oud en hun en hun carrière liep gelijk op. Voor allebei was zijn eerste 'Een liefdesgeschiedenis in Saint Germain des Près' de eerste beeldroman die zij samen maakten. Ze waren gezamenlijk aan het experimenteren met vormgeving en de synergie tussen vorm en inhoud.

00:18:49 Janine Abbring : Even naar die hippietijd. Dat is de tijd dat jij hem leerde kennen, Anneke. Ik ben geboren in 1976, maar ik heb van die hippietijd een vrolijk, vrij, alles-kon beeld. Was dat ook zo? Hoe heb jij die tijd ervaren? Hoe was het om met zo'n vrij man te leven?

00:19:12 Anneke Hilhorst: Vrijheid is altijd een mooi beeld.

00:19:17 Janine Abbring : Jij bent ook fotograaf. Werkten jullie samen?

00:19:20 Anneke Hilhorst: Ik heb veel van hem geleerd. Afdrukken en dokawerk. Ik heb ook veel voor hem gewerkt. Films ontwikkelen, contactvellen maken en afdrukken. Ook met film. Het was een leuke, vrije tijd, maar de hippietijd was ook beperkt. Er zaten ook vervelende kanten aan. De vervelende kant is mede oorzaak geweest van de scheiding met Gerda. Als iedereen maar vrij is op alle mogelijke manieren, dan kan dat soms minder leuk zijn.

00:19:56 Janine Abbring : Gerda van Veen was zijn tweede vrouw.

00:19:58 Anneke Hilhorst: Ja. Er waren feesten en uitspattingen bij De Kring in Amsterdam waar hij aan deelnam. Hij was daar zat van op het moment dat wij elkaar ontmoetten. Hij vond het ontzettend fijn om op die boerderij te werken en zijn huis te verbouwen.

00:20:20 Janine Abbring : Hij was zijn wilde haren een beetje kwijt?

00:20:23 Anneke Hilhorst: Bij de hippietijd hoorde ook terug naar de natuur en een eenvoudig leven.

00:20:30 Janine Abbring : Gras in een auto.

00:20:31 Anneke Hilhorst: Die kant heeft hij ook doorgemaakt. Je leeft gedurende je leven telkens in nieuwe cultuur.

00:20:45 Janine Abbring : Je komt elke keer in een nieuw decennium terecht.

00:20:47 Anneke Hilhorst: Ik vond het erg prettig om op die boerderij mijn dingen te kunnen doen.

00:20:53 Janine Abbring : Misschien een naïeve vraag van mij, Hinde. Het werk van Ed van der Elsken bevat veel bloot. Op dit moment is er in Nederland een soort nieuwe preutsheid gaande. Is dat een onderwerp van gesprek geweest bij het samenstellen van de tentoonstelling?

00:21:12 Hinde Haest: Er komt vrij veel bloot voor in zijn foto's. Dat was voor hem een belangrijk onderwerp. Hij vond het tonen van het menselijk lichaam in al zijn verschijningsvormen belangrijk. Daarin ging hij voor die tijd vrij ver. Hij filmde en fotografeerde bijvoorbeeld bevallingen, zwangerschappen, vrijen en liefde. Dat laatste woord was in deze context het belangrijkst voor hem. Het ging hem erg om het menselijk lichaam. Iets natuurlijks, iets dat bij het leven hoort. Seks als iets normaals, wat er ook bij hoort. Hij wilde niet alleen seks en bloot, maar alle facetten van het leven die normaal zijn en waar mensen zich toe kunnen verhouden in beeld brengen. Ook bevallingen en dat soort onderwerpen.

00:22:16 Janine Abbring : Niet bloot om het bloot, maar om te laten zien. Ik vind dat fijn aan het werk. In deze tijd is alles op social media strakgetrokken en al dan niet opgeblazen. Hij fotografeerde normale piemels en schaamhaar.

00:22:34 Hinde Haest: Hij was daarmee onderdeel van een bepaalde trend in die tijd. Hij was heel erg bezig met dat project van naakt, bevallingen en de liefde bedrijven vanaf ongeveer 1969. Niet toevallig is dat het jaar waarin de pil beschikbaar kwam. Dolle Mina werd opgericht. Er was een enorme beweging gaande in die tijd. De eerste abortusklinieken werden vlak daarna opgericht. Hij was met zijn fotografie altijd onderdeel van die discussie die op bepaalde momenten in de tijd en geschiedenis werden gevoerd.

00:23:17 Janine Abbring : Op die manier is de tentoonstelling een tijdsbeeld. Je reist mee door zijn werk en de geschiedenis van Nederland.

00:23:25 Hinde Haest: Ja, alles komt voorbij. De Koninginnedagrellen, Provo, hippies en nozems. Alles passeert de revue.

00:23:39 Janine Abbring : Heerlijk.

00:23:40 Anneke Hilhorst: Ik herinner me nu dat iemand paar dagen geleden mijn boekje 'Dagboek van een beginneling'. Dat maakte ik over de tijd voor en na de geboorte van mijn zoon. Er zit een foto in die Ed heeft gemaakt van mijn borsten terwijl ik lig. Mijn baby zie je net niet, geloof ik. Je ziet wel dat er melk uit één borst komt. Diegene zei dat zo'n blote foto nu nooit meer kunnen. Ik heb altijd naar die foto gekeken en vond het grappig dat je die melk eruit ziet komen. Ik heb nooit dat blote gezien. Dat was zo normaal. Ik vond het bijzonder dat dat de tijdsgeest uitdrukte.

00:24:29 Janine Abbring : Dat die blik zo is veranderd.

00:24:31 Anneke Hilhorst: Ja.

00:24:32 Janine Abbring : Wat vind je daarvan?

00:24:35 Anneke Hilhorst: Ik vind het nu overdreven preuts aan het worden. Vreselijk.

00:24:40 Janine Abbring : Hoe is het voor jou om dat werk van Ed nu in zo'n museale omgeving te zien?

00:24:47 Anneke Hilhorst: Prachtig, mooi. Daar is het voor bedoeld. Toen ik met Ed ging en besloot om met hem te blijven, wist ik dat het een kunstenaar was. Een hele gedreven kunstenaar. Met een groot ego, maar met belangrijke doelen. Als je dat weet, accepteer je het of niet. Ik heb dat geaccepteerd. Zo was het leven en ik heb een goed leven gehad met hem. Ik heb mijn eigen werk kunnen doen. Ik vond het fijn om met hem samen te werken.

00:25:24 Janine Abbring : Is er een beeld van hem wat jou in het bijzonder dierbaar is?

00:25:32 Anneke Hilhorst: Foto's die hij gemaakt heeft?

00:25:33 Janine Abbring : Ja.

00:25:34 Anneke Hilhorst: Ja, veel.

00:25:35 Janine Abbring : Is er eentje? Het is moeilijk kiezen tussen je kinderen.

00:25:40 Anneke Hilhorst: Eén is de omslagfoto van Vali Myers. Daar kan ik wel wat van zeggen. Een andere is de man met de machine in 'Sweet Life'.

00:25:50 Janine Abbring : Die staat op de cover.

00:25:51 Anneke Hilhorst: Hij staat er ook in. Zo'n ontzettend mooie foto. Ik vind dat portret in Zuid-Afrika van een paar dat in een kleur is opgenomen, maar hij in zwart-wit heeft afgedrukt ook leuk.

00:26:07 Janine Abbring : Laten we bij die laatste blijven. Waarom is dat een van jouw favoriete beelden?

00:26:11 Anneke Hilhorst: Die mensen staan er zo mooi op. Het is een zelfbewust en tegelijkertijd vriendelijk portret van hen. Dat vind ik een mooie combinatie. Niet overdreven trots, maar gewoon lekker. Ze zijn ontzettend mooi aangekleed en ze staan er goed bij. Hij schrijft erbij dat het van een kleurenfoto komt en nog mooier is. Dat vind ik zo grappig.

00:26:44 Hinde Haest: We laten ze allebei zien in de tentoonstelling.

00:26:46 Janine Abbring : De kleurenfoto kun je ook zien?

00:26:48 Anneke Hilhorst: Ik vind de kleurenfoto inderdaad ook erg mooi. De speelsigheid waarmee hij die dingen doet in de uitvoering. Ik heb dat gemaakt, maar ik ga het toch zo proberen.

00:27:03 Hinde Haest: Het is interessant, want 'Sweet Life' is erg bekend komen te staan. Die foto is in 'Sweet Life' afgebeeld.

00:27:11 Janine Abbring : Het boek van de wereldreis.

00:27:12 Hinde Haest: Ja. Het is erg beroemd is geworden om de verfijnde dokatechniek van Ed van der Elsken. Hele grafische zwart-witte, heel krachtig gedrukt. Die inktkraan is aan de pers nog flink opengezet. Dat kan je zien omdat de spreads naast de afdrukken die voor het boek zijn gebruikt te zien zijn. Daarin zie je dat verschil in contrast bijvoorbeeld. Het is interessant dat de bron van zo'n foto een kleurendia is geweest, die een heel andere sfeer uitademt. Een fel oranje truitje, die kleding is excentriek. In een zaal over zijn kleurenfotografie zie je dat beeld opnieuw voorbijkomen, maar dan in kleur. Het is ontzettend interessant om te zien hoe hij hetzelfde materiaal keer op keer opnieuw gebruikt en op andere manieren afdrukt. Zo zet hij elke keer zijn eigen oeuvre en zijn eigen werkarchief weer op andere manieren in.

00:28:19 Janine Abbring : Opnieuw benadert.

00:28:20 Hinde Haest: Ja. Dat zie je bijvoorbeeld in de laatste zaal. Daar hangen werkmaterialen die gebruikt zijn voor het maken van zijn laatste boek 'De ontdekking van Japan'. Een retrospectief van 30 jaar fascinatie voor Japan, waar hij vaak heen reisde. Hij gebruikte kopietjes van zowel oude als recenter genomen foto's uit Japan als correspondentiemateriaal met zijn uitgever en agent. Hij stuurde die kopietjes van zijn foto's heen en weer naar Japan, schreef er dingen op en kreeg weer een antwoord bovenop die bladen. Die bladen heeft hij vervolgens weer tentoongesteld in Amsterdam, in de Canon Gallery. Die hangen nu in het Rijksmuseum. Dat werkmateriaal an sich was voor hem op een gegeven moment een bron van inspiratie en kunst.

00:29:17 Hinde Haest: Het is leuk om te zien hoe hij zijn eigen materiaal steeds op een andere manier benaderde en zijn werkmateriaal als volwaardig beschouwde.

00:29:26 Janine Abbring : Met welk gevoel denk je dat jij straks gaat rondlopen op die tentoonstelling in het Rijksmuseum, Anneke?

00:29:30 Anneke Hilhorst: In ieder geval erg blij en toch trots. Ik zei net dat je niet trots mag zijn.

00:29:38 Janine Abbring : Waarom mag je niet trots zijn?

00:29:41 Anneke Hilhorst: Het is niet mijn verdienste. Ik ben er heel blij mee en vind het ontzettend fijn dat ze het allemaal heel zorgvuldig gemaakt hebben. Ik vond het heel fijn hoe jij dat hebt aangepakt, Hinde.

00:29:57 Janine Abbring : Een mooi compliment.

00:29:58 Anneke Hilhorst: Ik had ik van tevoren gezegd dat ik geen compliment wilde maken. Dat vind ik zo'n gezeur.

00:30:06 Janine Abbring : Ik zie dat het je emotioneert.

00:30:08 Anneke Hilhorst: Ik vind dat het een fantastische tentoonstelling geworden. Daar ben ik erg blij om.

00:30:14 Janine Abbring : Je mag trots zijn.

00:30:14 Anneke Hilhorst: Ik vind het goed dat ik nu meedoe aan deze podcast. Ik doe bijna nooit iets met met de pers, want daar hou ik niet zo van. Nu wel, omdat ik dit als de afsluiting zie van het werken met Ed zijn werk. Dit is nu afgerond.

00:30:32 Janine Abbring : Je zet er een punt achter.

00:30:36 Anneke Hilhorst: Het is klaar. Het is mooi geweest. Ik ben nu 77 en het is genoeg.

00:30:40 Janine Abbring : Wie had dat kunnen denken toen je in die auto stapte met dat gras tussen je tenen?

00:30:44 Anneke Hilhorst: Ja, en dat ik zoveel ouder ben geworden dan Ed. Ook gek.

00:30:49 Janine Abbring : De tentoonstelling 'Ed van der Elsken. Up Close' is te zien van 19 juni tot en met 13 september 2026. Over het boek 'Sweet Life' maakten we eerder een podcast, die we volgende week opnieuw in dit kanaal zetten. Hinde Haest publiceert bij de tentoonstelling een uitgebreid boek, waarin veel van Ed van der Elskens foto's staan.