Wie kijkt mij aan? Mathilde Cohen Tervaert-Israëls

00:00:05 Janine Abbring: Ze was een van de pioniers van de Nederlandse vrouwenbeweging, Mathilde Cohen Tervaert-Israëls. Samen met grootheden als Aletta Jacobs en Wilhelmina Drucker zette ze zich in voor vrouwenrechten. Daarnaast zorgde ze voor de artistieke nalatenschap van haar beroemde vader en broer. Een rijk leven, maar met een tragisch einde. Mijn naam is Janine Abbring en dit is 'In het Rijksmuseum'. De podcast van het Rijksmuseum, waarin we bijzondere verhalen vertellen over voorwerpen en hun makers. Deze podcastserie gaat over portretten. Wie zijn al die mensen die je aankijken als je door het museum loopt? Wie kijkt mij aan? In deze aflevering het portret van Mathilde Cohen Tervaert-Israëls, getekend door haar vader Jozef Israëls. Ik praat erover met Laurien van der Werff van de werkgroep 'Vrouwen van het Rijksmuseum'. Zij is specialist prenten en tekeningen. Maar voor we beginnen: wil je weten hoe het portret dat we bespreken eruit ziet? Kijk dan even op je scherm of ga naar rijksmuseum.nl/podcast. Priemende ogen in een toch wel serieus gezicht. Een jong gezicht ook. Wie kijkt ons aan?

00:01:18 Laurien van der Werff: De jonge vrouw die ons hier aankijkt is Mathilde Israëls. Ze is dan 23 jaar oud. Ze heeft een witte jurk aan met een blauwe band. Haar blonde haar zit een beetje naar achteren gekamd en half vast. De hele tekening heeft een beetje een blauwgrijzige vibe. Het is een heel mooi en persoonlijk portret. Het is gemaakt door haar vader, Jozef Israëls.

00:01:47 Janine Abbring: Sorry dat ik je onderbreek. Het is getekend, hè? Wat voor techniek is er gebruikt?

00:01:52 Laurien van der Werff: Het is een aquarel. Dat is waterverf op papier.

00:01:55 Janine Abbring: De naam van de schilder, of de man die de tekening heeft gemaakt, viel al even. Een beroemde naam.

00:02:01 Laurien van der Werff: Zeker, Jozef Israëls. Iedereen kent hem wel. Een bekende schilder van de Haagse School. Hij heeft heel erg haar karakter weten te vatten in dit portret. Ze kijkt ons aan met een hele vastberaden blik. Zo ik haar heb leren kennen, lijkt het me een heel vastberaden en doortastend persoon.

00:02:21 Janine Abbring: Wat grappig. Hij heeft het karakter van zijn dochter willen schetsen.

00:02:24 Laurien van der Werff: Het is een heel dierbaar stuk geweest in de familie, want het heeft heel lang bij haar thuis gehangen. Daarna heeft het heel lang bij haar dochter Aleid Cohen Tervaert gehangen. Zij was onderwijzeres.

00:02:39 Janine Abbring: Het is niet iets wat op zolder lag?

00:02:40 Laurien van der Werff: Nee, zeker niet.

00:02:41 Janine Abbring: Vastberaden is hoe je haar hebt leren kennen. In de tijd dat dit portret is gemaakt, in 1887, is ze nog onwetend over de grote feministische carrière die voor haar ligt. Daar zal die vastberadenheid vast bij van pas zijn gekomen. Kun je haar met een paar pennenstreken neerzetten? Welke toekomst gaat ze tegemoet?

00:03:06 Laurien van der Werff: Mathilde wordt een hele belangrijke feminist en politica in de eerste feministische golf. Ze gaat zich heel erg inzetten voor de vrouwenrechten. Dat wordt vaak 'de vrouwenzaak' genoemd. Ze zet zich in het bijzonder in voor een betere behandeling en betere omstandigheden van vrouwen uit lagere sociale klassen. Vooral voor alleenstaande moeders en sekswerkers. Ze zet zich ook heel erg in voor het verkrijgen van volledig staatsburgerschap voor vrouwen.

00:03:40 Janine Abbring: Over dat staatsburgerschap heb ik nog wat vragen. Even een stapje terug naar die ongehuwde moeders en sekswerkers. Ik heb bij sekswerkers een beeld van hoe daar tegenaan werd gekeken. Hoe zat dat met ongehuwde moeders?

00:03:58 Laurien van der Werff: Zij hadden heel veel last van de dubbele seksuele moraal die toen heerste. Zij werden er heel erg op aangekeken dat ze ongehuwd moeder waren geworden.

00:04:08 Janine Abbring: De mannen kunnen daar niks aan doen.

00:04:10 Laurien van der Werff: Nee, dat is allemaal prima. Die vrouwen werden daardoor heel erg uitgesloten van de maatschappij. Het was voor hen heel moeilijk om bijvoorbeeld in hun levensonderhoud te voorzien. Je ziet dat een deel van die vrouwen onvrijwillig sekswerk gaat doen, omdat dat een manier was om geld te verdienen. Ze konden heel moeilijk op een andere manier geld verdienen, omdat ze zo werden aangekeken op het feit dat zij ongehuwd moeder en onzedelijk waren.

00:04:37 Janine Abbring: Er werd op ze neergekeken en het was heel moeilijk om ander werk te vinden. Ze werden soms bijna gedwongen om die kant op te gaan.

00:04:44 Laurien van der Werff: Zo zou je het kunnen zien.

00:04:46 Janine Abbring: Je zei dat ze zich inzette voor volledig staatsburgerschap. Wat bedoel je daarmee?

00:04:52 Laurien van der Werff: Dat vrouwen precies dezelfde rechten hebben als een man. Dat je volwaardig staatsburger bent. Je had de strijd om het kiesrecht, maar dat was voor haar geen einddoel. Het kiesrecht was voor haar een middel om dat einddoel te bereiken. Pas als je volledig dezelfde rechten hebt als mannen kun je meedoen in de politiek. Dan pas kan echte verandering komen. Politiek was voor haar een middel om die verandering teweeg te brengen. Het is hét middel om maatschappelijke kwesties aan te kaarten en invloed uit te oefenen. Dat kon pas als vrouwen ook volledig staatsburger zouden zijn.

00:05:38 Janine Abbring: Er was op dat moment nog geen vrouwenkiesrecht?

00:05:40 Laurien van der Werff: Nee.

00:05:41 Janine Abbring: Ze konden niet kiezen en al helemaal niet verkozen worden.

00:05:44 Laurien van der Werff: Niet deelnemen aan de politiek en daardoor heel moeilijk die politiek bewegen om die verandering te krijgen. Uiteindelijk is dat wel gelukt. Zij is zelf altijd politiek actief geweest. Zij zat in de Provinciale Staten van Zuid-Holland.

00:06:00 Janine Abbring: Ze moet uit een heel progressief nest zijn gekomen om überhaupt die kant op te mogen. Daar wil ik straks alles over horen. Ze heeft veel betekend voor die vrouwenbeweging, als we dat als een allesomvattende term zo benoemen. Aletta Jacobs en Wilhelmina Drucker kennen we. Dat is allemaal een beetje in dezelfde periode. De naam Mathilde Israëls zegt me eerlijk gezegd niets. Hoe kan dat?

00:06:33 Laurien van der Werff: Het heeft met heel veel dingen te maken. Toen ze zo actief feminist was, was ze al getrouwd. Toen werd ze Mathilde Cohen Tervaert-Israëls genoemd. Cohen Tervaert was de naam van haar man. Ze trouwde met hem in hetzelfde jaar als waarin dat portret waar we het eerder over hadden, is gemaakt. Het heeft dus met van alles te maken. In eerste instantie heb je Aletta Jacobs en Wilhelmina Drucker, die net iets ouder zijn en net iets bekender zijn geraakt. Zij zijn beter blijven hangen in het collectieve geheugen, terwijl om hen heen allerlei andere vrouwen minstens even belangrijk werk hebben gedaan. Er is geen ruimte om ze allemaal te onthouden.

00:07:17 Janine Abbring: Of hadden ze betere PR?

00:07:18 Laurien van der Werff: Ja, dat ook. Aletta Jacobs is de allereerste met heel veel dingen. Dat is degene die naar voren komt in alles en het meest zichtbaar was in haar tijd. Wat ook meespeelt, is dat zij in de schaduw heeft gestaan van haar hele bekende vader en broer, de kunstenaars Joseph en Isaac Israëls. Er is in 2019 gelukkig voor het eerst goed aandacht aan haar besteed in een tentoonstelling over vrouwenkiesrecht. Haar achterkleinzoon Chris van Weel heeft een fantastisch boek over haar geschreven. Dat is vorig jaar uitgekomen.

00:08:00 Janine Abbring: Er komt iets meer aandacht. Die tentoonstelling was niet in het Rijksmuseum, maar in het Groninger Museum in Groningen.

00:08:05 Laurien van der Werff: Ja, dat klopt. Het is nu aan het veranderen. Met dat boek dat er nu is, is ze op de kaart gezet. De schrijver van het boek, dat achterkleinkind Chris van Weel, heeft mij verteld dat dit aan de hand was in de familie. Dat haar verdienste als grote feminist een beetje vergeten is geraakt.

00:08:28 Janine Abbring: Een beetje ondergesneeuwd.

00:08:29 Laurien van der Werff: Ja. Iedereen kende ome Isaac en opa Jozef. Daar ging het over. Die kunst is overal heel zichtbaar. Die hangt in musea en daar zijn straten naar vernoemd. Dat blijft veel beter hangen.

00:08:43 Janine Abbring: Hij wist dat dus zelf ook niet? Het was niet zo dat zij in die familie op die manier werd herinnerd?

00:08:47 Laurien van der Werff: Nee.

00:08:47 Janine Abbring: Hoe kwam hij er dan achter?

00:08:50 Laurien van der Werff: Hij is er achter gekomen toen hij met de kunst uit de familie bezig was. Hij heeft een gesprek gehad met Jessica Voeten. Zij wees hem er op.

00:09:00 Janine Abbring: Zij is een journaliste?

00:09:02 Laurien van der Werff: Ja. Hij had wel eens iets gehoord.

00:09:09 Janine Abbring: Klok, klepel, vrouwenbeweging. Het echte verhaal is hij toen gaan uitzoeken. Even terug. Je zei dat ze verschrikkelijk veel deed, bij verschrikkelijk veel verschillende bewegingen. Ze gaf ook een tijdschrift uit.

00:09:28 Laurien van der Werff: Ja, ze was hoofdredactrice van het tijdschrift 'Vrouw en Gemeenschap'.

00:09:34 Janine Abbring: Dat klinkt heerlijk.

00:09:36 Laurien van der Werff: Een goede titel. Op een gegeven moment heeft ze zich een beetje teruggetrokken. Op haar zeventigste verjaardag, in 1934, is ze geridderd in de Orde van Oranje-Nassau vanwege haar verdiensten in de vrouwenstrijd en de politiek. Op dat moment heeft ze een stap terug gedaan. Ze was al 70, dus is ze teruggetreden uit bestuursfuncties. Het jaar daarna heeft zich niet meer verkiesbaar gesteld in de Provinciale Staten, maar ze ging wel door met dat tijdschrift. Ze is tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog heel actief geweest als hoofdredactrice van dat tijdschrift. Daar hebben we het straks nog over.

00:10:20 Janine Abbring: Ik heb een lijstje voor me liggen met alle verenigingen waar ze in zat. Het bestuur van de Internationale Vereniging voor Vrouwenbescherming. Het bestuur van de Nederlandsche Vereeniging van Staatsburgeressen. Lid van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Daar hebben we het over gehad. Daar werkte ze samen met Aletta Jacobs. Ze was met onder andere Wilhelmina Drucker een van de initiatiefneemsters van het Comité voor Moederbescherming en Seksueele Hervorming. Dat zal dat zijn geweest met die ongehuwde moeders en sekswerkers. Er is eentje die er uitspringt. Dat is die Vereeniging Onderlinge Vrouwenbescherming, ook wel bekend als de O.V. Wat was dat voor club?

00:11:04 Laurien van der Werff: Dat was een club die zich landelijk inzette. Zij was de oprichtster van de Haagse afdeling. Daar heeft ze het meest voor gedaan. Voor de landelijke afdeling overigens ook. Die zette zich in voor het verbeteren van de omstandigheden van ongehuwde moeders en sekswerkers. Dat heeft met elkaar te maken. Het was toen zo dat vrouwen heel erg last hadden van de dubbele seksuele moraal die heerste. Ongehuwde moeders werden heel erg als onzedelijk gezien, omdat ze buiten het huwelijk zwanger waren geraakt. Zij werden een beetje uitgesloten in de maatschappij.

00:11:40 Janine Abbring: Met de nek aangekeken.

00:11:41 Laurien van der Werff: Ja. Daardoor was het voor hen heel erg moeilijk om in het levensonderhoud te voorzien en die kinderen goed op te voeden. Een deel van hen verviel daardoor in de enige optie die ze hadden om geld te verdienen. Dat was sekswerk. De O.V. hielp hen door ze in eerste instantie onderdak te bieden, maar ze ook te helpen en te begeleiden in het vinden van fatsoenlijk werk.

00:12:06 Janine Abbring: Hadden ze een soort opvanghuizen?

00:12:09 Laurien van der Werff: Ja. Ze hielpen met het vinden van werk, bijvoorbeeld als dienstbode. Terwijl die vrouwen werkten, kon er op de kinderen worden gepast in die opvanghuizen.

00:12:22 Janine Abbring: Mathilde heeft indirect de eerste kinderopvang opgezet.

00:12:26 Laurien van der Werff: Eigenlijk wel. Daarnaast had ze ook een consultatiebureau aan huis, waar ze vrouwen hielp met individuele gevallen, vragen en begeleiding.

00:12:39 Janine Abbring: Het consultatiebureau. Met wat voor soort vragen klopten mensen daar aan?

00:12:44 Laurien van der Werff: Allerlei vragen. Vooral over hoe ze in hun eigen levensonderhoud konden voorzien. Hoe ze het met de opvoeding konden doen. Hoe ze hun leven weer op de rit konden krijgen.

00:12:53 Janine Abbring: Hoe ze het als vrouw moesten rooien in die mannenwereld. We hebben het al even gehad over de familie waar ze uitkwam. Een beroemde vader en broer, allebei kunstschilder. Ik neem aan dat die naam een bepaald elan had. Het was geen doorsnee familie. Die was blijkbaar heel progressief, want ze kreeg de ruimte om dit allemaal te doen.

00:13:24 Laurien van der Werff: Dat denk ik wel. Ze groeide op in een kunstenaarsgezin, maar ook een heel goed gezin. De zaken gingen goed. Ze waren heel progressief. Dat merk je aan verschillende dingen. Haar moeder, Aleida Schaap, kwam uit Groningen, net als haar vader. Zij kwam uit een heel goed Joods milieu. Haar familie had banden met de familie van Aletta Jacobs. Haar ouders hebben heel veel nadruk gelegd op haar intellectuele opvoeding. Zij heeft dat zelf ook bij haar eigen kinderen gedaan. Ze heeft Mathilde en Isaac bijvoorbeeld een hele brede talenkennis bijgebracht door ze heel veel te laten lezen.

00:14:07 Janine Abbring: Aleida Schaap was dus al best progressief. Zij was Joods?

00:14:13 Laurien van der Werff: Ja, seculier Joods.

00:14:13 Janine Abbring: Het was een Joods gezin.

00:14:17 Laurien van der Werff: Ja. Haar vader had heel veel interesse voor sociale kwesties. Ze zijn tegelijkertijd lid geworden van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. Je ziet aan allerlei dingen dat er in dat gezin veel ruimte was voor sociale kwesties, maar ook voor de opvoeding en ontwikkeling van de kinderen.

00:14:32 Janine Abbring: Dat is bijna aandoenlijk, toch?

00:14:35 Laurien van der Werff: Ja.

00:14:35 Janine Abbring: Dat je je dochter zo steunt door daar zelf ook lid van te worden.

00:14:40 Laurien van der Werff: Ja, zeker.

00:14:42 Janine Abbring: Je vertelde dat ze wat meer taken afstootte toen een jaar of zeventig was. Ze bleef wel doorgaan met dat tijdschrift. Op een gegeven moment kwam er een taak bij toen haar broer overleed.

00:14:51 Laurien van der Werff: Ja, zeker. Acht maanden na haar zeventigste verjaardag werd ze geridderd en trad terug uit die grote functies. Toen overleed haar broer Isaac vrij onverwachts aan de gevolgen van een auto-ongeluk. Zij werd de enige erfgenaam van zijn ateliernalatenschap. Die bestond vooral uit schilderijen, tekeningen en allerlei andere dingen van hemzelf en hun vader Jozef. Dat was heel omvangrijk. Het is de artistieke nalatenschap van haar familie geweest. Zij heeft toen heel nauwkeurig bedacht wat er in het familiebedrijf moest blijven en wat verkocht kon worden. Wat werd geveild en wat ging naar musea? Dat was ontzettend veel. Zo zijn er heel veel kunstwerken in de collectie van het Rijksmuseum terecht gekomen.

00:15:47 Laurien van der Werff: Ze heeft alle schetsboeken van haar broer die er nog waren, verdeeld over verschillende prentenkabinetten in heel Nederland.

00:15:54 Janine Abbring: Ze heeft dat heel zorgvuldig gedaan.

00:15:55 Laurien van der Werff: Elke instelling moest een een representatief geheel krijgen. Werk uit alle fases van zijn kunstenaarsleven.

00:16:08 Janine Abbring: Zodat het niet gefragmenteerd over die musea verdeeld zou worden.

00:16:10 Laurien van der Werff: Ja. Dat ze allemaal een representatief beeld zouden hebben.

00:16:13 Janine Abbring: Dat portretje dat haar vader van haar heeft gemaakt en dat centraal staat in deze aflevering bleef bij haarzelf.

00:16:25 Laurien van der Werff: Ja. Het is heel bijzonder dat op deze presentatie twee werken te zien zijn die zij heeft bestemd heeft als werken die in de familie moesten blijven. Die zijn dus niet van ons. Ze zijn in bruikleen van een particulier. Ze zijn nu te zien, dus dat is heel bijzonder.

00:16:44 Janine Abbring: Het gezin Israëls was seculier Joods. Dan loop je alsnog gevaar tijdens de Duitse bezetting.

00:16:52 Laurien van der Werff: Ze was tegen de tijd dat de oorlog uitbrak al ver in de zeventig. Het veranderde haar leven op slag. Vrijwel meteen na de bezetting kon 'Vrouw en Gemeenschap' niet meer worden uitgegeven. Dat was iets waar ze heel veel mee bezig was.

00:17:12 Janine Abbring: Haar tijdschrift.

00:17:13 Laurien van der Werff: Ja. Ze moest heel snel verhuizen. Ze woonde toen in Scheveningen en de Duitsers wilden daar de Atlantikwall aanleggen. Dat was een soort verdedigingslinie voor de westkust van Europa.

00:17:26 Janine Abbring: Had zij meteen door dat ze zelf ook gevaar liep?

00:17:29 Laurien van der Werff: Ja, zeker. Dat had ze eind jaren dertig al door. Je hoorde de verhalen uit Duitsland over wat er allemaal aan de hand was. Ze was zich er zeker van bewust. Ze heeft eind jaren dertig gedacht dat ze de kunst die nog in familiebezit was veilig moest stellen. Ze heeft een deel ondergebracht bij een veilinghuis en een deel geschonken. Toen zijn er een paar werken in onze collectie gekomen. Ze was zich er dus zeker van bewust. Ze was een publiek figuur en heel bekend. Haar dochter heeft later in interviews verteld dat ze zei dat ze niet ging onderduiken. Iedereen kende haar.

00:18:09 Janine Abbring: Dan juist zou je denken.

00:18:10 Laurien van der Werff: Ja, maar ik denk dat ze het niet helemaal kon overzien.

00:18:17 Janine Abbring: Dat ze dacht dat haar dat niet zou gebeuren? Dat denk je misschien altijd van jezelf.

00:18:22 Laurien van der Werff: Aanvankelijk leek dat ook zo. Ze had een plek weten te verkrijgen op de zogenaamde Van Dam-lijst. Daar had ze haar dochter ook op gekregen. Dat was een lijst waar verdienstelijke Joodse mensen op stonden. Mensen uit de culturele wereld of de politiek.

00:18:42 Janine Abbring: Die misschien nog van waarde zouden kunnen zijn.

00:18:44 Laurien van der Werff: Die zich nuttig hadden gemaakt voor Nederland.

00:18:49 Janine Abbring: Zij zouden zogenaamd niet worden gedeporteerd.

00:18:51 Laurien van der Werff: Precies. Uiteindelijk werden ze toch gedeporteerd. Ze zijn eerst geïnterneerd in Kamp Barneveld en naar Westerbork gebracht in '44. Toen gedeporteerd naar Theresienstadt. In het begin van '45 leek er redding te zijn. Er was een uitwisselingstransport naar het neutrale Zwitserland. Daar is zij met haar dochter op gekomen.

00:19:17 Janine Abbring: Dan denk je dat de redding nabij is.

00:19:19 Laurien van der Werff: Ja, maar dat kwam voor haar veel te laat. Ze was toen 81. Hartstikke oud, ze had ontzettend veel moeten doorstaan. Ze is toen in vrijheid, maar vlak na aankomst in Zwitserland, overleden. Dat is ontzettend tragisch.

00:19:35 Janine Abbring: En haar dochter?

00:19:37 Laurien van der Werff: Haar dochter gelukkig niet. Wat wel heel verdrietig was, is dat haar dochter op het einde meteen in quarantaine moest. Mathilde bleef achter in het ziekenhuis. Ze is er dus niet bij geweest toen haar moeder overleed. Dat moet voor haar heel moeilijk zijn geweest. Zij stuurde een brief aan haar neef. Die hebben we in de presentaties en die is te zien. Daardoor weten we dat ze de begrafenis heeft mogen regelen. Ze heeft toen gekozen voor een hele sobere en gepaste, maar toch waardige begrafenis op de Joodse begraafplaats aldaar.

00:20:15 Janine Abbring: Ze is begraven op een Joodse begraafplaats. Dat betekent voor altijd, toch?

00:20:21 Laurien van der Werff: Ja.

00:20:21 Janine Abbring: Zo werkt dat op Joodse begraafplaatsen.

00:20:23 Laurien van der Werff: Ja, het graf bestaat nog steeds.

00:20:26 Janine Abbring: Daar kun je naartoe. Mensen kunnen ook naar het Rijksmuseum. Het portretje waar we het over hebben, is te zien in het Rijksmuseum.

00:20:35 Laurien van der Werff: Ja, en het is heel bijzonder dat het nu te zien is. Het is niet van ons, niet uit onze collectie. Het staat daar in een presentatie die over haar gaat. In eerste instantie gaat het over haar als belangrijke feministe en politica. Het gaat ook over haar rol in de zorg voor de nalatenschap van het werk van haar vader en broer.

00:20:57 Janine Abbring: In welke context? In een tentoonstelling?

00:21:00 Laurien van der Werff: In de context van verschillende presentaties die te zien zijn over het hele museum, in het zogenaamde prentenkabinet. Dat zijn verschillende ruimtes. Op elke eeuw is er één. De gemeenschappelijke noemer is dat het gaat over onze collectie en verhalen van Joodse mensen en de Tweede Wereldoorlog die met elkaar verbonden zijn.

00:21:23 Janine Abbring: We zien op dat portretje dat ze een jaar of 23, 24 was. Ik heb een foto gezien waarop ze ongeveer zeventig is.

00:21:32 Laurien van der Werff: Die hangt er ook. Dan zie je hoe ze eruit zag toen ze ouder was. Het is leuk om aan te geven hoe bekend ze was. Toen ze zeventig werd, is er een ander portret dat lijkt op dit portret door de uitgever van het tijdschrift 'Vrouw en Gemeenschap' ter beschikking gesteld aan alle lezers. Iedereen die wilde kon een foto van haar krijgen.

00:21:56 Janine Abbring: De abonnees?

00:21:57 Laurien van der Werff: Ja, precies. Heel veel hebben dat gekregen. Er zijn hopelijk nog heel veel portretten van haar in familiealbums en op zolders.

00:22:07 Janine Abbring: Omdat de abonnees van het tijdschrift een portretje van haar konden krijgen. Dat vond gretig aftrek?

00:22:12 Laurien van der Werff: Ja.

00:22:12 Janine Abbring: Dan ga je opeens heel anders kijken naar zo'n portretje van zo'n vrouw die ons vastberaden, maar ook nietsvermoedend aankijkt.

00:22:22 Laurien van der Werff: Dat hele leven voor zich, dat dan zo tragisch eindigt.

00:22:31 Janine Abbring: Een voorvechtster van vrouwenrechten die meer bekendheid verdient?

00:22:35 Laurien van der Werff: Zeker. Ik hoop dat mensen Mathilde Cohen Tervaert-Israëls nu gaan onthouden als ze denken aan de emancipatiestrijd. Niet alleen maar Aletta Jacobs.

00:22:51 Janine Abbring: Dit was aflevering 21 in de serie 'Wie kijkt mij aan?' van 'In het Rijksmuseum'. De presentatie 'Joods Kunstbezit en de Tweede Wereldoorlog' is tot en met 31 mei 2026 te zien. Wil je meer weten over Mathilde Cohen Tervaert-Israëls? Lees dan het boek dat haar achterkleinzoon Chris van Weel over haar schreef. In de volgende aflevering Pierre Cuypers. De architect van het Rijksmuseum die zichzelf maar liefst drie keer liet zien op het gebouw zelf. Tot dan en vergeet niet om je te abonneren op deze podcast.