Gerard ter Borch

Uit de serie Nederlandse meesters in 10 wapenfeiten

Ter Borch muntte uit in taferelen met elegante jonge vrouwen in ruisende japonnen van zijdesatijn. Daarnaast schilderde hij met ragfijn penseel levensechte portretten. Hij was ook een verwoed tekenaar.

Memorieportret van Moses ter Borch Memorieportret van Moses ter Borch

{{ 1 | leadingZero }}

Kunstzinnige familie

Gerard ter Borch groeide op in een kunstzinnige familie. Zijn vader, halfzus Gesina en twee halfbroers Moses en Harmen waren ook kunstenaar. Het museum bezit van hen allen werk. Gerard en Gesina maakten samen een portret van de jong overleden Moses dat in het museum hangt.

Memorieportret van Moses ter Borch Gerard ter Borch II (1617-1681), Gesina ter Borch (1630-1690), olieverf op doek, 1667-1669

Man te paard, van achteren gezien Man te paard, van achteren gezien

{{ 2 | leadingZero }}

Vroeg begonnen

Ter Borch begon al heel jong met tekenen. Het museum heeft tekeningen van zijn hand als zevenjarig jongetje.

Man te paard, van achteren gezien

Het sluiten van de Vrede van Munster Het sluiten van de Vrede van Munster

{{ 3 | leadingZero }}

De Vrede van Münster

Het vredesverdrag dat Nederland in 1648 in het Duitse Münster met de Spanjaarden sloot, betekende het einde van de Tachtigjarige Oorlog. Nederland werd onafhankelijk. Ter Borch was bij deze belangrijke gebeurtenis aanwezig en legde deze voor ons vast in een schilderij dat hier in het museum hangt.

Het sluiten van de Vrede van Munster Gerard ter Borch (1617–1681), olieverf op koper, 1648

Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’ Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’

{{ 4 | leadingZero }}

Glanzend satijn

Zijdesatijn naschilderen gold als technisch heel moeilijk, maar Ter Borch was er een meester in. Het textiel in zijn schilderijen is bijna tastbaar.

Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’, Gerard ter Borch (II), ca. 1654 (detail)

Vrouw in boerenkostuum Vrouw in boerenkostuum

{{ 5 | leadingZero }}

Zusje Gesina

Gerard gebruikte zijn jongere halfzus Gesina vaak als model in zijn schilderijen. Ze is herkenbaar aan haar spitse neus en schuchtere oogopslag.

Vrouw in boerenkostuum Gerard ter Borch (1617–1681), olieverf op paneel, ca. 1650–1660

Helena van der Schalcke Helena van der Schalcke

{{ 6 | leadingZero }}

Societyschilder

Twee derde van Ter Borchs schilderijen zijn portretten van voorname burgers. De jongste geportretteerde is de tweejarige Helena van der Schalcke die is weergegeven als een kleine volwassene.

Helena van der Schalcke Gerard ter Borch (1617-1681), olieverf op paneel, ca. 1648

Vrouw voor de spiegel Vrouw voor de spiegel

{{ 7 | leadingZero }}

Een ‘moderne’ kunstenaar

Ter Borch schilderde taferelen met figuren in eigentijdse, modieuze kleding. In de 17de eeuw werden dit soort schilderijen aangeduid als ‘modern’.

Vrouw voor de spiegel Gerard ter Borch (1617-1681), olieverf op paneel, ca. 1652

Godard van Reede (1588-1648), heer van Nederhorst. Gevolmachtigde van de provincie Utrecht bij de vredesonderhandeling te Munster (1646-48) Godard van Reede (1588-1648), heer van Nederhorst. Gevolmachtigde van de provincie Utrecht bij de vredesonderhandeling te Munster (1646-48)

{{ 8 | leadingZero }}

Hyperrealistische portretten

Met fotografische accuratesse legde Ter Borch de gezichten van zijn klanten vast. Het lijkt wel alsof hij zelfs hun humeur vereeuwigde. Godard van Reede voorzag hij in diens kleine portretje van een autoritaire oogopslag die geen tegenspraak duldt.

Godard van Reede, heer van Nederhorst, Gerard ter Borch (II), 1646 - 1648

Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’ Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’

{{ 9 | leadingZero }}

Open einde

Veel van Ter Borchs taferelen tonen een schijnbaar willekeurig moment waarop de personages iets met elkaar bespreken. Waar gaat het gesprek over en hoe loopt het af?

Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’ Gerard ter Borch II (1617-1681), olieverf op doek, ca. 1654

Vrouw in boerenkostuum Vrouw in boerenkostuum

{{ 10 | leadingZero }}

Weinig is veel

Ter Borch is een meester van de suggestie. Zijn scènes tonen meestal maar een paar figuren en vaak ook slechts één figuur. Zelfs wanneer de kunstenaar maar één persoon weergeeft, suggereert hij een hele wereld daaromheen.

Vrouw in boerenkostuum Gerard ter Borch (1617–1681), olieverf op paneel, ca. 1650–1660

De ossendrift De ossendrift

Nicolaes Pietersz Berchem

Zonovergoten landschappen

Ferdinand Bol

Rembrandts leerling die Rembrandt voorbijstreefde

Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’, Gerard ter Borch (II), ca. 1654 Galante conversatie, bekend als ‘De vaderlijke vermaning’, Gerard ter Borch (II), ca. 1654

Gerard ter Borch

Zelfbewust schilder van verfijnde en verstilde taferelen

Pijprokende man, Gerard Dou, ca. 1650 Pijprokende man, Gerard Dou, ca. 1650

Gerard Dou

Een getalenteerde perfectionist

Meisje met een brede hoed, Caesar Boëtius van Everdingen, ca. 1645 - ca. 1650 Meisje met een brede hoed, Caesar Boëtius van Everdingen, ca. 1645 - ca. 1650

Caesar van Everdingen

Uitzonderlijk colorist

Een dienstbode met een kind in een kelderkamer Een dienstbode met een kind in een kelderkamer

Pieter de Hooch

Een kunstenaar die licht en ruimte tot poëzie weet te verheffen