De Surinaamse insecten van Maria Sibylla Merian

Uit de serie 10 dingen over...

Maria Sibylla Merian was een Duitse natuuronderzoeker en kunstenares, beroemd om haar gedetailleerde illustraties van insecten en planten, en haar baanbrekende werk in de entomologie. Kom meer te weten over haar leven!

Maria Sibylla Merian

Maria Sibylla Merian (1647-1717) was een Duitse kunstenares en wetenschapper die planten en insecten bestudeerde en daar gedetailleerde tekeningen van vervaardigde. In 1705 bracht zij in Amsterdam een revolutionair natuurboek uit: Metamorphosis insectorum Surinamensium.

Metamorfose van de insecten

Al op jonge leeftijd bestudeerde Maria Sibylla Merian de metamorfose van rupsen tot vlinders. Ze legde haar bevindingen vast in haar Studienbuch. Zij was de eerste die de transformatie van rups naar vlinder in de natuurlijke habitat liet zien.

Ouders en stiefvader

De vader van Maria Sibylla Merian was de in Frankfurt gevestigde uitgever en kunstenaar Matthäus Merian de Oudere, haar moeder de uit een Waals predikantengezin afkomstige Johanna Sibylla Heim. Ze leerde tekenen en etsen van haar stiefvader Jacob Marrel, een Duitse kunstenaar die in Nederland werkzaam was en bekend werd door zijn bloemenschilderingen.

Nederland

Samen met haar stiefvader reisde Maria Sibylla Merian verschillende keren naar Nederland. In 1685 kwam zij terecht in een commune van Labadisten in Friesland. Nadat zij in de zomer van 1691 naar Amsterdam verhuisde, kwam zij door haar kennis en interesse al snel in contact met bekende liefhebbers van de natuur.

Reis naar Suriname

In 1699 maakte Merian samen met haar jongste dochter Dorothea Maria Graff een reis naar Suriname. Ze maakte een groot aantal tekeningen en aquarellen van rupsen, vlinders, planten en verschillende andere dieren. Nadat ze in 1701 ziek was geworden, mogelijk had zij malaria, keerde zij met haar dochter huiswaarts.

Metamorphosis insectorum Surinamensium

Terug in Amsterdam werkte Merian aan de publicatie van haar werk. In 1705 verscheen Metamorphosis insectorum Surinamensium, een imposant boek van meer dan een halve meter groot met zestig handgekleurde gravures van Surinaamse insecten. De tekst kon naar keuze worden bijgevoegd in het Nederlands of het Latijn.

Inheemse kennis

Bij het maken van haar boek maakte Merian veelvuldig gebruik van kennis van de oorspronkelijke bewoners en tot slaaf gemaakten. Zo verzamelden zij planten en insecten voor Merian, hielpen zij bij naamgeving en identificatie. In haar aantekeningen plaatse zij meermaals opmerkingen over de slechte behandeling van de tot slaaf gemaakte mensen door de Nederlanders.

Druk en tegendruk

De boeken werden aangeboden met de afbeeldingen in druk en tegendruk. Bij deze laatste techniek werden de nog natte afdrukken van de gravure direct nogmaals door de pers gehaald, waardoor een afdruk met heel fijne lijntjes ontstaat die nauwelijks te onderscheiden was van de originele aquarel.

Ananas

Eén van de meest iconische afbeeldingen in het boek, is de rijpe ananas met de levenscyclus van de Philaethria dido-vlinder. Ze slaagt erin om haar onderwerp op een wetenschappelijke en bijna ecologische manier te verbeelden, zonder daarbij de zintuiglijke ervaring van de ananas te verliezen. Het toont haar bijzondere positie als wetenschapper én kunstenaar.

Peter de Grote en het Studienbuch

Tsaar Peter de Grote kocht in 1716 en 1717 een aantal van haar werken van haar dochter, Dorothea Maria Graff en haar echtgenoot Georg Gsell. Deze werken, waaronder ook het Studienbuch, bevinden zich tegenwoordig in de collectie van de wetenschapsacademie in Sint-Petersburg.

10 dingen over Thuis in de 17de eeuw

Het dagelijks leven van 400 jaar geleden

De vier werelddelen brengen eerbetoon aan Amsterdam De vier werelddelen brengen eerbetoon aan Amsterdam

10 dingen over Artus Quellinus

Beeldhouwer van Amsterdam

10 dingen over Isamu Noguchi

Speelse sculpturen en design klassiekers

10 dingen over American Photography

De Surinaamse insecten van Maria Sibylla Merian

Beroemd om haar gedetailleerde illustraties van insecten en planten

10 dingen over Signaal 1 en 2 van Carel Visser

Van PTT naar de Rijksmuseumtuinen

Muil Muil

10 dingen Point of View

De collectie bekeken vanuit een genderperspectief

10 dingen over Lee Ufan

Meisje in witte kimono Meisje in witte kimono

Breitners schildersmodellen Geesje en Anna

Maar wie waren deze meisjes eigenlijk?

De avondschool De avondschool

10 dingen over lichtjes in het Rijksmuseum

Ensemble van vier zilveren, deels vergulde zoutvaten gemaakt door de beroemde zeventiende-eeuwse Amsterdamse zilversmid Johannes Lutma Ensemble van vier zilveren, deels vergulde zoutvaten gemaakt door de beroemde zeventiende-eeuwse Amsterdamse zilversmid Johannes Lutma

10 dingen over de zoutvaten van de beroemde zilversmid Johannes Lutma

10 dingen over Richard Long

10 dingen over Herman Doomer

De belangrijkste Amsterdamse meubelmaker in de eerste helft van de 17de eeuw

Paulus geneest de man die niet kon lopen Paulus geneest de man die niet kon lopen

10 x fysieke en mentale diversiteit in beeld

Een impressie van fysieke en mentale diversiteit in de collectie van het Rijksmuseum

NoTitle NoTitle

10 dingen over XXL Papier

Groot, groter, grootst!

10 dingen over het Meissenporselein van de familie Oppenheimer

Een breekbaar verleden

10 dingen over Catharina van Hemessen

Wie was Catharina van Hemessen en waarmee had zij internationaal succes?

10 dingen over portretten

Welke verhalen vertellen de geportretteerden?

Stilleven met kalkoenpastei Stilleven met kalkoenpastei

10 werken met een relatie tot slavernij

Rijksmuseum & Slavernij

Eendracht en Vrede Eendracht en Vrede

10 x Queering the Rijksmuseum

Queer verhalen in de collectie

Het lot van een kerstboom Het lot van een kerstboom

10 x Kerst

Van het lot van de kerstboom tot de kerstwieg

10 x katten in het Rijksmuseum

Speciaal voor de kattenliefhebber

De heks De heks

Top 10 Halloween in het Rijksmuseum

Griezelen en gruwelen in Collectie Online

De vier werelddelen brengen eerbetoon aan Amsterdam De vier werelddelen brengen eerbetoon aan Amsterdam

10 dingen over Artus Quellinus

Beeldhouwer van Amsterdam