10 dingen over de etsen van Rembrandt

Om een ets te maken, werd een koperplaat bedekt met een mengsel van hars en bijenwas. Daarna tekende men met een naald in de was, zodat het koper weer zichtbaar werd. Deze lijnen etste men vervolgens met zuur in de koperplaat. Vervolgens werd de plaat geïnkt en met een vel papier door een drukpers gehaald, zodat de afdruk op het papier verscheen.

Rembrandt bereidde delen van zijn compositie soms voor met behulp van een tekening. Hij werkte de voorstelling vaker in kleine stappen direct uit op de koperplaat.

Rembrandt beeldt ook zichzelf af op zijn etsen. Op dit zelfportret draagt hij werkkleding en is hij bezig met een ets. Door de ingetogen uitstraling vergeet je bijna dat hij bezig is met een prachtige techniek.

Een koperplaat kan meerdere malen worden afgedrukt. Rembrandt paste de platen tussendoor wel eens aan. Zulke gewijzigde afdrukken worden staten genoemd. Al die verschillende staten vertellen samen hoe de compositie tot stand kwam en welke technieken er werden gebruikt.

Rembrandt wilde het nachtelijk duister in de stal beter tot uitdrukking brengen. Om dat voor elkaar te krijgen voegde hij nog meer lijnen toe op de koperplaat. Hierdoor is vooral de schaduw rond Jozef dieper. Alleen zijn boek en de gezichten van Maria en Jezus lichten nog op.

Dat steeds maar verder verduisteren van een afbeelding en het afdrukken had wel gevolgen. De koperplaat ging erdoor slijten, waardoor de afdrukken steeds lichter werden.

Rembrandt probeerde dat probleem tegen te gaan met nieuwe lijnen, maar introduceerde ook nieuwe elementen. Zo is er in deze ets een schutting toegevoegd achter Jozef.

Dat een prent soms maar klein was, hoefde niet te betekenen dat het Rembrandt niet lukte om indringende onderwerpen te vertonen. Zo heeft hij op deze ets de steniging van Stephanus verbeeld.

Een onvermijdelijk effect van het drukproces is dat koperplaten ten opzichte van de afdrukken in spiegelbeeld zijn. Rembrandt hield daar vooraf nauwelijks rekening mee, hoewel hij zijn naam op deze plaat wel in spiegelbeeld moet hebben gezet.

Al op de eerste etsjes die Rembrandt maakte is deze vrouw te zien. Er wordt gedacht dat het zijn moeder is. Het is een zeer gedetailleerde studie van haar rimpelige gelaat. Op deze versie uit 1628 is ze 60 jaar oud.