Maurits (1567-1625) IJzervreter en wetenschapsman Maurits was een militair genie en zeer geïnteresseerd in nieuwe technieken. Hij boekte spectaculaire overwinningen en wist een tijdlang de overhand in de oorlog tegen de Spanjaarden te houden. In zijn laatste jaren raakte hij meer en meer verzeild in binnenlandse problemen op gebied van staat en kerk.

Volgende

Vuur!

Vijf soldaten oefenen met schild en spies. Naar Adam van Breen, 1618

Soldaat oefent het laden van zijn geweer. Jacob de Gheyn II, ca. 1600

Soldaat oefent het bedienen van zijn geweer. Jacob de Gheyn II, ca. 160

Ruiter die een schot lost met een pistool. Atelier van Jacob de Gheyn II, 1599

Samen met zijn neef Willem Lodewijk, stadhouder in Friesland, reorganiseerde en moderniseerde Maurits het leger. Discipline was het toverwoord. De troepen moesten regelmatig oefenen met wapens en bewegingen, en hierbij vaste commando’s volgen. Beide veldheren verlangden van hun mannen ook zware spit- en graafarbeid bij verdedigings- en belegeringswerk. Hier stond tegenover dat de soldaten stipt hun soldij betaald kregen. Voortaan hoefden de soldaten, als zij te velde waren, niet meer te plunderen om aan voedsel te komen. De nieuwe inzichten betekenden een revolutie in de oorlogvoering. Het moderne ‘Staatse’ leger (zo genoemd omdat het leger opereerde onder verantwoordelijkheid van de Staten-Generaal) werd een goed geoliede machine en een voorbeeld voor de rest van Europa.

Vorige Volgende

Dankzij de wetenschap

Prins Maurits maakt samen met een groep vrienden een tocht over het strand van Scheveningen in de zeilwagen gebouwd door Simon Stevin (detail). Willem Isaacsz. van Swanenburg naar Jacob de Gheyn II, 1603

Maurits en Willem Lodewijk bedachten deze nieuwe ontwikkelingen niet allemaal zelf. Hun kracht was dat ze zich lieten bijstaan door deskundigen op velerlei gebied en zelf enthousiast waren over de toepassing ervan. Zo baseerden zij zich voor een deel op de oude Romeinse krijgskunde. Zij lieten reeds bestaande boeken hierover uit het Latijn vertalen. Maurits’ geleerde vriend Simon Stevin, wiskundige en uitvinder, ontwikkelde voor het leger nieuwe gereedschappen. Curieus was de door hem ontworpen zeilwagen, die was bedoeld als een speeltje. De zeilwagen sprak zeer tot de verbeelding van tijdgenoten, vooral de snelheid die hij kon halen: wel veertig kilometer per uur. Daar kon geen paard tegenop.

Vorige Volgende

1600 Slag bij Nieuwpoort

Prins Maurits te paard bij de slag bij Nieuwpoort, 1600. Crispijn van de Passe I, 1600

Maurits liet zich vooral als bevelhebber over leger en vloot gelden. Aanvankelijk was hij zeer succesvol met zijn goed getrainde leger. Hij wist grote delen van de Republiek te veroveren op de Spanjaarden en in de slag bij Nieuwpoort behaalde de prins een belangrijke overwinning op de Spanjaarden. Maar na 1600 keerde het tij en vond Maurits in de Spaanse veldheer Ambrogio Spinola een geducht tegenstander.

Vorige Volgende

Paardenfokker

Prins Maurits en Frederik Hendrik op de paardenmarkt te Valkenburg. Adriaen Pietersz. van de Venne, 1618

Maurits was een groot paardenliefhebber. Vrijwel dagelijks, als hij in Den Haag was, trok hij erop uit om zijn stoeterij te bewonderen, en om zich te bemoeien met het africhten en fokken van de dieren. Regelmatig bezocht hij ook paardenmarkten om de stoeterij op peil te houden.

Vorige Volgende

Vrijgezel

Portret van Maurits, prins van Oranje. Michiel Jansz. Van Mierevelt, ca. 1613

Portret van een jongetje, misschien Lodewijk van Nassau, de onechte zoon van Maurits, prins van Oranje en Margaretha van Mechelen. 1604

Stadhouder Maurits is nooit getrouwd geweest. Hij had het ook niet nodig om door een huwelijk zijn status in Europa te verhogen. Hij werd in binnen- en buitenland zeer gerespecteerd, had vele titels en voerde een vorstelijke staat. Dat wil niet zeggen dat hij een celibatair leven leidde. Margaretha van Mechelen, een verre bloedverwante, was zijn vaste vriendin, maar zij maakte niet officieel deel uit van het hof. Zij had een huis in Den Haag én een vlakbij Maurits’ stoeterij.

Maurits en Margaretha kregen drie kinderen, die ‘speelkinderen’ werden genoemd. Zij verbleven aan het stadhouderlijk hof en genoten een adellijke opvoeding. De stadhouder had bij vijf andere vrouwen nóg vijf kinderen. Deze stonden lager in rang dan de speelkinderen, maar voor hun opvoeding werd goed gezorgd.

Vorige

Het overlijden van de prins

Maurits (1567-1625), prins van Oranje, op zijn praalbed, 1625

In november 1624 keerde Maurits ziek terug uit zijn legerkamp, met klachten over zwakte, misselijkheid en buikpijn. Tijdens een lang ziekbed vermagerde Maurits sterk en in april 1625 stierf hij. Hij bleek een abces in de lever te hebben. Het duurde nog vijf maanden voordat de prins in de Nieuwe Kerk in Delft werd begraven. Zó lang duurde het om voorbereidingen te treffen voor de lijkstaatsie, de plechtige optocht die de kist met Maurits begeleidde van het Prinsenhof naar de Nieuwe Kerk.